Best 73 naar CHU: het einde van een legende op de kortegolf
Zo ziet CHU er in het echt uit.
Op 22 juni 2026 valt er een signaal stil die generaties radioamateurs en kortegolfluisteraars heeft begeleid. Na meer dan een eeuw trouwe dienst verdwijnt het Canadese tijdsignaalstation CHU uit de ether. Een technisch hulpmiddel verdwijnt, maar vooral ook een stukje radiocultuur.
Het Canadese kortegolftijdstation CHU (geëxploiteerd door de National Research Council) zond decennialang continu de officiële Canadese tijd uit. Het station stopt definitief met uitzenden op 22 juni 2026, na bijna 103 jaar trouwe dienst. Het station bevindt zich in Ottawa, Canada.
CHU op drie kortegolfbanden
Het doel van het kortegolftijdstation was het leveren van uiterst nauwkeurige tijdsignalen via atoomklokken, die onmisbaar waren voor de scheepvaart, de luchtvaart en het synchronisatie van computernetwerken. De roepnaam CHU zond traditioneel uit op drie kortegolfbanden: 3330 kHz, 7850 kHz en 14670 kHz. Het uitgezonden signaal bestond uit een herkenbare auditieve ’tik’ per seconde en spraakberichten in zowel het Engels (door Harry Mannis) als het Frans (door Simon Durivage).
Voor veel radioamateurs is het een vertrouwd ritueel. Na een lange werkdag de shack binnenstappen, de ontvanger inschakelen en langzaam door de banden draaien. Vroeg of laat kom je uit op een van die bekende frequenties net buiten de amateurbanden. Dan hoor je het onmiddellijk: het regelmatige tikken van de secondenpulsen, gevolgd door een rustige stem die de exacte tijd aankondigt, afwisselend in het Engels en het Frans.
Dit vertrouwde geluid hoorde jarenlang bij de radiohobby – voornamelijk om de propagatie te testen. Een constante aanwezigheid in de ether. Maar binnenkort verdwijnt deze vertrouwde stem voorgoed.
22 juni 2026 valt het doek voor CHU
De National Research Council Canada (NRC) heeft aangekondigd dat het officiële tijdsignaalstation CHU op 22 juni 2026 definitief stopt met uitzenden. De bekende frequenties 3330 kHz, 7850 kHz en 14670 kHz zullen dan zwijgen. Volgens de NRC zijn moderne alternatieven zoals internetklokken, Network Time Protocol (NTP) en telefoondiensten voldoende om de taak van CHU over te nemen. Onderzoekers wereldwijd maken gebruik van tijdsignalen van stations zoals CHU en in de VS ook WWV en WWVH als HF-radiobakenbron. Deze signalen kunnen voor diverse doeleinden gebruikt worden. Lees ook deze webpagina.
Technisch gezien klopt dat. Maar voor radioamateurs ligt de zaak heel anders want generaties DX’ers gebruikten de roepnaam CHU als een soort onderzoeksinstrument voor de ionosfeer.
De Canadese NRC heeft aan Radio World laten weten dat er voorafgaand aan het sluitingsplan voor CHU een gedegen onderzoek is uitgevoerd, waarbij rekening is gehouden met afgelegen en noordelijke Canadese gemeenschappen, evenals met maritieme exploitanten in de Atlantische Oceaan. “Dit onderzoek bevestigde de beschikbaarheid van officiële tijd via alternatieve mechanismen die tegemoetkomen aan diverse gebruiksscenario’s die als cruciaal worden beschouwd,” aldus een woordvoerder van de NRC.
Meer dan een klok
De roepnaam CHU was nooit zomaar een tijdsignaalzender. Voor duizenden luisteraars vormde het station een betrouwbaar referentiepunt in de ether. Wie wilde weten hoe de propagatie richting Noord-Amerika ervoor stond, hoefde alleen maar even naar CHU te luisteren.
Kwam het signaal luid en helder binnen op 7850 kHz? Dan wist je dat de band open was. Klonk de zender zwak of vervormd? Dan waren de condities minder gunstig.
Generaties DX’ers gebruikten CHU als een soort radiologische weerkaart van de ionosfeer. Zonder apps, zonder websites en zonder voorspellingen. Gewoon luisteren naar het signaal en de ontvangst ervan interpreteren.
Geboren in het pionierstijdperk
De geschiedenis van CHU begint in een tijd waarin radio nog een experimenteel wonder was. Lees ook deze Wikipedia pagina.
In 1923 startte het Dominion Observatory in Ottawa met proefuitzendingen onder de roepnaam 9CC. De uitzendingen vonden plaats op lange golf en waren bedoeld om de exacte tijd beschikbaar te maken voor een uitgestrekt land waar spoorwegen, scheepvaart en landmeetkunde afhankelijk waren van nauwkeurige tijdsreferenties.
De technologie ontwikkelde zich razendsnel.
In 1929 begonnen de dagelijkse uitzendingen onder de roepnaam VE9OB. Vier jaar later werden kwartskristallen ingevoerd, waardoor de frequentienauwkeurigheid enorm verbeterde.
In 1938 verscheen uiteindelijk de roepnaam die wereldberoemd zou worden: CHU.
Destijds werkte het station met een vermogen van slechts 10 watt. De draaggolf werd al aangestuurd door nauwkeurige kwartsoscillatoren, maar de secondenpulsen waren nog steeds gekoppeld aan mechanische slingerklokken in het observatorium. Een prachtige combinatie van oude en nieuwe technologie.
Het atoomtijdperk breekt aan
De grote revolutie kwam in 1967.
CHU schakelde toen over op cesium-atoomklokken, waardoor de nauwkeurigheid een niveau bereikte dat vroeger ondenkbaar was. Drie jaar later werd het beheer overgenomen door de National Research Council Canada.
Vanaf dat moment groeide CHU uit tot één van de meest nauwkeurige en betrouwbare tijdsignalen ter wereld.
Maar wat CHU echt bijzonder maakte, was niet alleen de precisie.
Een technisch meesterwerk
Radioamateurs hielden van CHU omdat het station technisch nét even anders werkte dan de rest.
De uitzendingen maakten gebruik van het zeldzame H3E-modulatiesysteem, een vorm van dubbelzijband-amplitudemodulatie met een gedeeltelijk onderdrukte zijband. Daardoor kon het signaal zowel met eenvoudige AM-ontvangers als met nauwkeurige SSB-apparatuur worden ontvangen.
Voor veel amateurs was CHU de ideale testzender.
- Nieuwe ontvanger gekocht? Eerst even naar CHU luisteren.
- SSB-filter afregelen? Even naar CHU luisteren.
- Propagatie controleren? Juist, even naar CHU luisteren.
Ook de opbouw van het signaal was uniek. Tijdens de laatste tien seconden van iedere minuut werden de stationsidentificatie en de tijdsaankondiging uitgezonden. De bekende secondenpulsen maakten plaats voor korte tikken, waarna de stemmen van de omroepers het overnamen.
En dan was er nog die beroemde “warble tone” tussen seconde 31 en 39 van iedere minuut. Dat karakteristieke ratelende geluid bleek in werkelijkheid een digitaal datasignaal volgens de Bell 103-standaard van 300 baud.
Ver voor het internettijdperk konden computers hiermee automatisch hun interne klok synchroniseren via een radio-ontvanger. Een staaltje technologie dat zijn tijd ver vooruit was.
De stemmen die iedereen kende
Wie regelmatig naar CHU luisterde, kent ze nog uit het hoofd. Tot 1990 werd de tijd aangekondigd volgens Eastern Standard Time. Daarna schakelde CHU over naar de internationale standaard UTC. Tegelijkertijd werden de gesproken boodschappen gedigitaliseerd.
Sindsdien hoorde de luisteraar elke minuut dezelfde twee stemmen:
NRC Coordinated Universal Time…
De Engelse stem behoort toe aan Harry Mannis, voormalig presentator van de Canadese omroep CBC.
Heure normale du Conseil national de recherches…
De Franse aankondiging werd ingesproken door Simon Durivage van Radio-Canada.
Voor duizenden luisteraars werden deze stemmen even vertrouwd als die van een oude vriend.
De verhuizing van CHU naar 7850 kHz
Veel oudere radioamateurs herinneren zich nog een belangrijke wijziging aan het begin van 2009. Decennialang zond CHU uit op 7335 kHz. Door de herindeling van de 40-meterband door de ITU kreeg die frequentie echter steeds meer last van krachtige internationale omroepstations. De ontvangst werd problematisch.
Daarom verhuisde CHU op nieuwjaarsdag 2009 naar 7850 kHz, waar het station sindsdien met een vermogen van 5 kW actief bleef. De frequenties 3330 kHz en 14670 kHz bleven uitzenden met 3 kW. Voor veel luisteraars was dit de laatste grote verandering voordat het station zijn eindbestemming bereikte.
Waarom dit afscheid pijn doet
Natuurlijk kan tegenwoordig iedere smartphone de tijd tot op een fractie van een seconde nauwkeurig weergeven. Maar dat is niet waarom radioamateurs CHU zullen missen. De roepnaam CHU vertegenwoordigt iets wat steeds zeldzamer wordt: een tastbare verbinding tussen mens, techniek en natuurkunde.
Het was een signaal dat duizenden kilometers aflegde via de ionosfeer en een signaal dat je soms moest zoeken tussen QRM, QRN en fading. Een signaal dat vertelde hoe de atmosfeer zich op dat moment gedroeg. Dit gevoel laat zich niet vervangen door een netwerkverbinding of een NTP-server. Wie ooit midden in de nacht naar het zachte tikken van CHU heeft geluisterd, begrijpt precies wat daarmee bedoeld wordt.
Laatste kans op een QSL-kaart
Voor verzamelaars van QSL-kaarten is er nog een laatste mogelijkheid om een stukje geschiedenis veilig te stellen. De NRC bevestigt dat correcte ontvangstberichten nog steeds worden beantwoord met de officiële QSL-kaart. Op deze kaart prijkt Sir Sandford Fleming, de Canadese ingenieur die wordt beschouwd als de grondlegger van het systeem van wereldtijdzones.
Ontvangstrapporten kunnen worden verstuurd via:
of per post naar:
Radio Station CHU
1200 Montreal Road, Building M-36
Ottawa, Ontario K1A 0R6
Canada
Een laatste keer naar CHU luisteren
Wanneer op 22 juni 2026 de zenders definitief worden uitgeschakeld, verdwijnt niet zomaar een tijdsignaalstation. Dan verdwijnt een stukje levende radiogeschiedenis.
Misschien is dit dus het moment om nog één keer af te stemmen op 3330, 7850 of 14670 kHz. Om nog één keer de stemmen van Harry Mannis en Simon Durivage te horen. Om nog één keer dat karakteristieke tikken uit Ottawa door de ruis van de ether te laten klinken.
Want zodra de draaggolf wegvalt, blijft enkel en alleen de herinnering over. Lees ook deze webpagina eens na.
Best 73 CHU. Bedankt voor meer dan een eeuw precisie, betrouwbaarheid en radiomagie.
Bronnen
Met dank aan Ronny Plovie ON6CQ
VERON
