De zonsverduistering van 12 augustus 2026: een unieke kans voor radioamateurs

De RSGB Propagation Studies Committee (PSC) roept radioamateurs en luisteraars op om mee te doen aan een reeks eenvoudige experimenten op de MF- en HF-banden.

Het doel?

Nagaan in hoeverre een tijdelijke vermindering van de zonnestraling invloed heeft op de ionosfeer!

En daarmee op de manier waarop radiosignalen zich voortplanten!

De RSGB maakt van de gelegenheid gebruik om op 12 augustus 2026 ook twee activiteiten te organiseren:

• een 80 meter CW-contest;
• een 40 meter FT8-contest.

Beide lopen van 17:30 tot 20:30 uur.

Voor de FT8-contest wordt deelnemers gevraagd om hun locator te verzenden in plaats van onmiddellijk naar een signaalrapport over te schakelen. Daardoor kunnen de verzamelde gegevens later mogelijk ook gebruikt worden voor propagatieonderzoek.

Een eenvoudig experiment op de middengolf

Overdag zijn verre middengolfstations vaak moeilijk of helemaal niet hoorbaar. Hun grondgolf reikt niet ver genoeg en de D-regio absorbeert de skywave. ’s Nachts verandert de situatie. De D-regio verdwijnt grotendeels en signalen worden door de hogere E- en F-regio’s terug naar de aarde gereflecteerd. Daarom kunnen we ’s nachts vaak middengolfstations horen die overdag volledig verdwenen lijken.

Tijdens een zonsverduistering wordt de situatie tijdelijk een beetje vergelijkbaar met de overgang naar de nacht. Dat maakt het mogelijk om te onderzoeken of verre middengolfstations tijdens de verduistering tijdelijk sterker worden.

Luister mee naar de zonsverduistering en onderzoek de radiopropagatie

De RSGB Propagation Studies Committee roept alle radioamateurs op om te experimenteren tijdens de gedeeltelijke zonsverduistering. Op woensdag 12 augustus 2026 vindt een gedeeltelijke zonsverduistering plaats.

Een spectaculair astronomisch verschijnsel, maar voor radioamateurs is het ook een interessante gelegenheid om te onderzoeken wat er met de radiopropagatie gebeurt wanneer de zon tijdelijk gedeeltelijk wordt afgeschermd. De totale zonsverduistering trekt over onder meer IJsland, de Atlantische Oceaan en delen van Noord-Portugal en Spanje. Voor radioamateurs in die gebieden kunnen daarom weer andere propagatie-effecten optreden.

Een experiment waaraan iedereen kan deelnemen

Het mooie aan dit experiment is dat je geen professioneel laboratorium nodig hebt. Met een gewone transceiver, een geschikte antenne en bijvoorbeeld WSPR kun je al belangrijke gegevens verzamelen. Ook wie alleen beschikt over een ontvanger kan waardevolle informatie leveren door veranderingen in signaalsterkte te registreren.

Het belangrijkste is dat de waarnemingen systematisch worden uitgevoerd en dat de resultaten kunnen worden vergeleken met metingen van vóór en na de zonsverduistering.

De RSGB moedigt deelnemers dan ook aan om hun waarnemingen en resultaten door te sturen naar de Propagation Studies Committee.

Kijk niet alleen naar de hemel – luister naar de ether!

De zonsverduistering van 12 augustus 2026 is daarmee veel meer dan een spectaculair astronomisch verschijnsel.

Voor radioamateurs biedt ze een unieke gelegenheid om zelf te ervaren hoe nauw de zon, de ionosfeer en radiopropagatie met elkaar verbonden zijn.

Wie op 12 augustus zijn ontvanger op de middengolf zet, WSPR laat draaien op 160, 80 of 40 meter, of simpelweg goed luistert naar veranderingen in de signalen, kan een klein stukje bijdragen aan een groter wetenschappelijk experiment.

Misschien hoor je tijdens de zonsverduistering wel een station dat normaal volledig in de ruis verborgen blijft.

Wat gebeurt er met de ionosfeer?

De zon heeft een grote invloed op de ionosfeer. Tijdens een zonsverduistering neemt de hoeveelheid zonnestraling die de bovenste atmosfeer bereikt tijdelijk af. Naarmate de verduistering vordert, zal ook de F2/E-regio van de ionosfeer minder worden verlicht. Tegelijkertijd kan de ionisatie in de lagere D-regio afnemen. Dit is interessant voor radioamateurs, omdat de D-regio een belangrijke rol speelt bij de absorptie van radiosignalen op de lagere frequenties.

Vooral de middengolf, 80 meter en mogelijk 40 meter kunnen hierdoor veranderingen in propagatie laten zien.

De grote vraag is natuurlijk: kunnen we die veranderingen daadwerkelijk horen en meten? De Propagation Studies Committee (PSC) van de RSGB roept daarom alle radioamateurs en luisteramateurs op om tijdens de zonsverduistering enkele eenvoudige experimenten uit te voeren. Zie ook dit RSGB document.

Wat gebeurt er tijdens een zonsverduistering?

Een zonsverduistering heeft niet alleen gevolgen voor wat we met onze ogen kunnen zien. Ook de ionosfeer reageert op de veranderende hoeveelheid zonnestraling.

De ionosfeer bestaat uit verschillende lagen. Voor de radioamateur zijn vooral de D-, E- en F-regio’s van belang.

De D-regio bevindt zich ongeveer 75 tot 80 kilometer boven het aardoppervlak en speelt een belangrijke rol bij de absorptie van radiosignalen, vooral op de lagere HF-banden en op de middengolf. Wanneer de zon tijdens de verduistering gedeeltelijk wordt afgeschermd, neemt de ionisatie in deze laag af. Daardoor kan ook de absorptie van radiosignalen verminderen.

Dat kan interessante effecten veroorzaken.

Luister naar de middengolf

De RSGB heeft verschillende interessante zenders geselecteerd die tijdens de verduistering kunnen worden gevolgd.

Zo kan worden onderzocht hoe het signaal van BBC Radio Scotland op 810 kHz, afkomstig van Westerglen of Burghead, verandert voor luisterstations in Zuid-Engeland.

Ook de krachtige TalkSport-zenders op 1089 kHz vanuit Brookmans Park en 1053 kHz vanuit Droitwich zijn interessante referenties.

De vraag is hierbij hoe de ontvangst van deze signalen verandert wanneer de ionosfeer tijdens de zonsverduistering tijdelijk anders wordt beïnvloed door de zon.

Maar er is meer

De ontvangst van middengolf- en langegolfzenders in het algemeen kan dus bijzonder interessant zijn. Vooral tegen het einde van de verduistering kunnen veranderingen in signaalsterkte en propagatie worden waargenomen.

Minder absorptie, maar ook een lagere kritische frequentie

Op het eerste gezicht zou je verwachten dat minder zonnestraling alleen maar goed nieuws is voor de radioamateur. Dat is echter niet noodzakelijk zo.

De hogere E- en F-regio’s worden eveneens minder sterk door de zon verlicht. Daardoor kan de kritische frequentie dalen.

Dit kan betekenen dat bepaalde verbindingen die normaal via NVIS (Near Vertical Incidence Skywave) worden gemaakt, tijdelijk moeilijker worden.

Een station dat bijvoorbeeld op 3,5 of 7 MHz normaal probleemloos met een nabijgelegen station kan werken, zou tijdens de verduistering kunnen merken dat deze verbinding moeilijker wordt, terwijl stations op grotere afstand in Europa nog steeds goed hoorbaar zijn.

Juist die veranderingen maken de zonsverduistering interessant als propagatie-experiment.

Doe mee met WSPR op 80 meter

Radioamateurs die over een geschikte transceiver en computer beschikken, kunnen nog een stap verder gaan. De RSGB vraagt deelnemers om tijdens de zonsverduistering tussen 18:00 en 21:00 BST WSPR-metingen uit te voeren op 80 meter. WSPR is hiervoor bijzonder geschikt omdat het systeem automatisch zeer zwakke signalen kan detecteren en de resultaten online beschikbaar maakt.

Een referentiemeting is belangrijk

Om de resultaten goed te kunnen vergelijken, is het belangrijk om dezelfde meting ook de dag vóór of de dag na de zonsverduistering uit te voeren. Op die manier ontstaat een referentie waarmee de propagatie tijdens de verduistering kan worden vergeleken. Zo kunnen individuele radioamateurs bijdragen aan een veel groter beeld van de veranderingen in de ionosfeer. In Londen begint de verduistering om ongeveer 18:17 BST, bereikt ze haar maximum rond 19:13 BST, met ongeveer 91,42% bedekking, en eindigt ze rond 20:06 BST. Lees ook deze webpagina.

Combineer de zonsverduistering met een wedstrijd

Op 12 augustus 2026 organiseert de RSGB bovendien twee wedstrijden die mooi aansluiten bij het propagatie-experiment.

• 80 meter CW
  • Van 17:30 tot 20:30 BST vindt een 80 meter CW-wedstrijd plaats.
• 40 meter FT8
  • Gelijktijdig wordt een 40 meter FT8-wedstrijd georganiseerd, eveneens van 17:30 tot 20:30 BST.

De beide wedstrijden staan ook open voor radioamateurs die geen RSGB-lid zijn. Voor de FT8-wedstrijd is er bovendien een bijzondere instructie: deelnemers wordt gevraagd om hun locator te verzenden in plaats van onmiddellijk een signaalrapport. De verzamelde gegevens kunnen daardoor niet alleen voor de wedstrijd interessant zijn, maar mogelijk ook voor het bestuderen van de propagatie tijdens deze zonsverduistering.

Een experiment voor iedereen

Het mooie aan dit initiatief is dat je geen ingewikkelde meetapparatuur nodig hebt. Met een gewone ontvanger kun je al luisteren naar veranderingen op de middengolf. Met een transceiver en WSPR kun je automatisch propagatiegegevens verzamelen. En wie graag CW of FT8 werkt, kan tegelijkertijd deelnemen aan de speciale activiteiten.

Het belangrijkste is dat de metingen zoveel mogelijk onder vergelijkbare omstandigheden worden uitgevoerd.

Zelf meedoen: WSPR

Radioamateurs die zelf metingen willen uitvoeren, kunnen gebruikmaken van WSPR (Weak Signal Propagation Reporter).

Het voorstel is om op:

• 160 meter
• 80 meter
• 40 meter

WSPR uit te zenden en te ontvangen gedurende de belangrijkste periode van de zonsverduistering, bijvoorbeeld tussen 18:00 en 21:00 UTC/BST volgens de lokale planning van het experiment.

Belangrijk is om dezelfde metingen ook op 13 augustus, de dag na de zonsverduistering, op dezelfde tijdstippen uit te voeren.

Zo ontstaat een referentiedag waarmee de resultaten van 12 augustus 2026 kunnen worden vergeleken.

De WSPR-database kan vervolgens worden onderzocht op veranderingen in het aantal ontvangen signalen, signaalsterktes en de afstanden die tijdens de verduistering worden overbrugd.

Schakel de AGC uit

Wie de signaalsterkte nauwkeurig wil meten, moet rekening houden met een belangrijk detail: schakel de automatische gain control (AGC) van de ontvanger uit.

Een programma als Spectrum Lab, ontwikkeld door DL4YHF, kan worden gebruikt om de ontvangen signalen automatisch te registreren.

Een mogelijke werkwijze is om iedere minuut de hoogste gemeten signaalsterkte vast te leggen.

Spectrum Lab biedt zeer uitgebreide mogelijkheden, maar vraagt enige voorbereiding. Het is daarom verstandig om het programma ruim vóór 12 augustus te installeren en ermee te oefenen. Voor middengolfwaarnemingen kan een aparte actieve loopantenne bijzonder geschikt zijn.

Wanneer vindt het plaats?

Woensdag 12 augustus 2026

• Propagatie-experimenten:
  • 18:00 – 21:00 BST
• RSGB 80 m CW-contest:
  • 17:30 – 20:30 BST
• RSGB 40 m FT8-contest:
  • 17:30 – 20:30 BST

Meer informatie

Wie meer wil weten over het experiment kan het uitgebreide artikel in de augustusuitgave van RadCom raadplegen. Daarnaast is er een opname beschikbaar van het Tonight@8-webinar van juli, met als titel “The Eclipse and How You Can Take Part”. Dit webinar werd verzorgd door Steve Nichols, G0KYA, voorzitter van de RSGB Propagation Studies Committee.

Welke stations kunnen we beluisteren?

De RSGB stelt verschillende interessante signalen voor die als referentie kunnen worden gebruikt. Voor luisteraars in Groot-Brittannië – maar ook in andere landen – zijn onder andere interessant:

• BBC Radio Scotland – 810 kHz, 100 kW vanuit Westerglen;
• TalkSport – 1089 kHz, 150 kW vanuit Brookmans Park;
• TalkSport – 1053 kHz, 150 kW vanuit Droitwich.

Ook vanuit Noord-Afrika zijn interessante signalen te volgen. Zo worden onder meer genoemd:

• Méde 1 – 171 kHz, Marokko;
• Alger Chaîne – 252 kHz, Algerije;
• Radio Algérienne – 981 kHz, Algerije;
• Radio Algeria International – 531 kHz;
• Radio Algeria International – 891 kHz;
• Radio van de Sahrawi Arab Democratic Republic – 1550 kHz.

Of deze stations tijdens de verduistering daadwerkelijk sterker worden, is vooraf moeilijk te voorspellen. Juist daarom zijn waarnemingen vanuit zoveel mogelijk locaties zeer waardevol.

Wat gebeurde er tijdens de zonsverduistering van 2015?

Er is al een interessant precedent.

Tijdens de gedeeltelijke zonsverduistering van 20 maart 2015 werden in Groot-Brittannië duidelijke veranderingen in de ionosfeer vastgesteld.

Een ionosonde in Fairford registreerde bijvoorbeeld een daling van de kritische frequentie. Deze daalde van ongeveer 4,86 MHz naar 4,05 MHz voordat de ionosfeer zich daarna weer herstelde.

Ook luisteraars op de middengolf merkten duidelijke veranderingen.

Het signaal van BBC Radio Scotland op 810 kHz werd bij verschillende luisterstations aanzienlijk sterker. In sommige metingen werd zelfs een toename van ongeveer 25 tot 30 dB geregistreerd.

Een radioamateur rapporteerde dat het signaal op zijn 40-meter inverted-V-antenne steeg van ongeveer S4 in de ruis naar iets boven S9.

Ook andere stations, waaronder BBC Radio Wales en verschillende Franse middengolfzenders, vertoonden rond hetzelfde tijdstip duidelijke veranderingen.

Dat zijn indrukwekkende resultaten en ze laten zien dat een zonsverduistering wel degelijk meetbare gevolgen kan hebben voor radiopropagatie.

Een unieke kans op 12 augustus 2026

Een zonsverduistering is voor de meeste mensen vooral een indrukwekkend natuurverschijnsel. Voor radioamateurs biedt ze echter ook een unieke mogelijkheid om de invloed van de zon op de ionosfeer en radiopropagatie zelf te onderzoeken. Zet daarom op 12 augustus niet alleen je eclipsbril klaar, maar ook je ontvanger en je transceiver.

Kijk nooit naar de zon zonder eclipsbril. Een dergelijke bril filtert het schadelijke  ultraviolet  en  infrarood  licht en een overmaat aan  zichtbaar licht  van het  zonlicht  weg. Bovendien wordt daardoor de zonneschijf duidelijk zichtbaar en is bij een gedeeltelijke eclips duidelijk dat de zon verduisterd is. Doordat het  netvlies  van het oog geen pijnreceptoren heeft kan anders schade ontstaan zonder dat men dat gelijk aanvoelt. Dit kan zelfs  blindheid  tot gevolg hebben. Zie ook deze webpagina.

Luister naar de ether, doe mee met WSPR en ontdek samen met andere radioamateurs wat de zonsverduistering met onze radiosignalen doet!

Lees ook meer via:

• https://www.zonsverduistering.nl/toekomst.html
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Eclipsbril
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Zonsverduistering
• https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEcat5/SEhybrid5.html
• https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEsaros/SEsaros126.html
• https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEplot/SEplot2001/SE2026Aug12T.GIF
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Zonsverduistering_van_12_augustus_2026
• https://rsgb.org/main/about-us/committees/propagation-studies-committee/
• https://rsgb.org/main/take-part-in-solar-eclipse-experiments-with-the-rsgb-propagation-studies-committee/
• https://rsgb.org/main/about-us/committees/propagation-studies-committee/projects/
• https://thersgb.org/publications/committees/psc/papers/what-does-psc-do.pdf

Bron: https://rsgb.org/main/take-part-in-solar-eclipse-experiments-with-the-rsgb-propagation-studies-committee/
Met speciale dank aan de Wikipedia voor het gebruik van de foto’s.

Met dank aan Ronny Plovie ON6CQ