Excursie SS Rotterdam en Rotterdams Radiomuseum

Op 13 juni 2026 vond de excursie van VERON Midden- en Noord-Limburg naar de SS Rotterdam en het Rotterdams Radiomuseum plaats.

Naast een rondleiding stond een bezoek aan het amateurradiostation PI4HAL en de Morse Academy aan boord van het schip op het programma. ’s Ochtends om 8.30 uur vertrokken we met drie auto’s naar het Katendrechtse Hoofd in de Maasstad, waar het voormalige lijn- en cruiseschip inmiddels permanent is afgemeerd. Eén deelnemer durfde het aan om met het openbaar vervoer te reizen; om de afstanden tussen de verschillende trein- en tramstations te overbruggen, gebruikte hij een elektrische step.

Het werd een mooie en bijzondere dag, vol nieuwe indrukken en wetenswaardigheden.

SS Rotterdam

Na een reis van ruim twee uur arriveerden we bij de SS Rotterdam. Daar werden we welkom geheten door Onno PA3BUD, secretaris van PI4HAL. De planning van de dag was vrij krap, waardoor er helaas geen tijd was voor een korte rustpauze of een koffiebreak. De rondleiding over het schip begon precies om 11.00 uur.

Onze gids, Cock Adriaanse, nam ons mee langs de meest interessante plekken aan boord en wist ons – met zijn onvervalste Rotterdamse accent, af en toe opgeluisterd met een krachtterm – te boeien met de bijzondere historie van het schip. De machinekamer was daarbij wellicht het meest indrukwekkende onderdeel.

Eigenlijk is ‘machinekamer’ niet echt de juiste term; het is eerder een machinezaal, met een lengte van 100 meter. Wie zoekt naar verbranders en zuigers in de machinekamer, komt bedrogen uit: die zijn er niet. Een stoomschip beschikt over stoomturbines. Die zijn overigens niet alleen bedoeld voor de voortstuwing, maar tevens voor de stroomvoorziening aan boord van het meer dan 200 meter lange schip. Er werd tot 10 ton ruwe stookolie per uur opgestookt om de hete stoom te genereren. Het verbranden van de stookolie ging overigens gepaard met een flinke, zwarte rookontwikkeling en de nodige verontreiniging.

De rondleiding voerde ons bovendien langs het binnenzwembad en zelfs een massageruimte. Beide ruimtes ogen wat spartaans en de invloed van de bijna zeventigjarige leeftijd is goed te zien. Weliswaar is een groot deel van het schip gerenoveerd, maar bepaalde ruimten zijn bewust in de originele staat gehouden, met uitzondering van het verwijderen van de asbesthoudende plafonds.

PI4HAL en Morse Academy

De rondleiding bracht ons uiteindelijk in de stuurhut. Direct achter de stuurhut bevindt zich de kleine radiokamer, tegenwoordig de radioshack van de radioamateurvereniging PI4HAL. De oorspronkelijk radiokamer was overigens veel groter, maar moest wijken toen het schip werd omgebouwd tot hotel.

In de shack ontmoetten we Onno PA3BUD en René PG3R, secretaris van de Morse Academy. Zij vertelden over het amateurstation PI4HAL en de Morse Academy aan boord van de SS Rotterdam. Uiteraard kwamen we ook veel te weten over de rol van de radiotelegrafist in vroeger tijden. De radiokamer had niet alleen een functie voor de scheepscommunicatie, maar was ook commercieel uiterst interessant: destijds werden er flinke bedragen verdiend met het versturen van korte telegrammen voor de gasten aan boord.

Interessant was het verhaal over de strikte scheiding tussen de eerste en de tweede klas. Dit ging zo ver dat mensen die geboekt hadden voor de tweede klas, 1e-klaspassagiers in principe niet tegen konden komen. Zo waren er aparte gangen en trappen voor de twee klassen. Bovendien was het zo dat 1e-klaspassagiers geholpen werden door personeel dat hoger in rang was dan dat voor de 2e-klaspassagiers. Dit strikte onderscheid verdween toen het schip niet langer voor lijndiensten werd ingezet, maar als cruiseschip ging varen.

Tegenwoordig is de radiokamer een goed ingerichte shack met apparatuur voor veel verschillende amateurbanden. Enkele deelnemers maakten tijdens ons bezoek zelfs nog een paar mooie CW-verbindingen.

Rotterdams Radiomuseum

Na het bezoek aan de SS Rotterdam reisden we dwars door Rotterdam naar het Rotterdams Radiomuseum. Daar werden we begroet door drie vrijwilligers, onder wie conservator Fred van der Windt.

Het museum bevindt zich op de bovenste verdieping van het gebouw waarin ook Correct is gevestigd, een regionaal vrij bekende witgoed- en electronicazaak. Dat is geen toeval: het radiomuseum werd namelijk in 1998 opgericht door de voormalige directeur van Correct, de inmiddels overleden Harry de Jong, zoon van de oprichter van Correct en enthousiast technicus.

De museumcollectie is zo uitgebreid dat een deel, de maritieme radio- en navigatieapparatuur, is opgeslagen. Na een recente verhuizing bleek de beschikbare ruimte helaas te klein om alles op te stellen.

Het museum beschikt over veel bijzondere stukken. Een Erres-radio uit 1927, geproduceerd door Van der Heem, is daar een voorbeeld van. Het toestel is gebouwd in een houten behuizing en bevat drie zichtbare radiobuizen op de bovenkant. De radio maakt gebruik van externe spoelen en draaiknoppen voor het afstemmen van frequenties. Verder kom je een jampotontvanger tegen, een type kristalontvanger dat populair was in de jaren 40 en 50. De behuizing bestaat uit een glazen jampot met een rode spoel van koperdraad erin. Het toestel heeft geen batterijen of stroom nodig en maakt gebruik van een kristaldetector om AM-radiosignalen te ontvangen. Ook is er een Nipkowschijf te bewonderen – een nog werkend exemplaar. Wie dacht dat dat uitsluitend een bekende Nederlandse televisieprijs is, heeft het mis: de Nipkowschijf is de voorloper van onze huidige televisie.

Behalve een plaats voor bijzondere apparaten, is het museum ook een feest van herkenning. Menig excursiedeelnemer herkende zijn eerste zwart-wittelevisie,  taperecorder of draagbare walkman.

Gedurende ons gehele verblijf was het uiterst deskundige drietal steeds beschikbaar om uitleg te geven. Ze wisten ruim anderhalf uur lang onze aandacht vast te houden met de bijzondere verhalen over de zeer goed onderhouden collectie. Normaal sluit het museum om 16:00 uur, maar speciaal voor ons bleef het 45 minuten langer open, wat zeer werd gewaardeerd.

Tot slot

Na het museumbezoek volgde de thuisreis, met een uitgebreide dinerstop in Wegrestaurant Malden.

We kijken terug op een zeer geslaagde excursie, boordevol nieuwe indrukken en interessante wetenswaardigheden. Eigenlijk was de tijd te kort: we hadden graag langer op de SS Rotterdam vertoefd, maar dan hadden we het boeiende museum moeten missen. Met hetzelfde programma zou je makkelijk een tweedaagse reis kunnen vullen.

Meer informatie

• Fotoreportage Rotterdam-excursie
• Wikipediapagina SS Rotterdam
• Officiële website Morse Academy
• Officiële website PI4HAL
• Officiële website SS Rotterdam
• Rotterdams Radiomuseum

 

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op de site van VERON Midden- en Noord-Limburg