Propagatienieuws – week 34 2026
Deze week in Propagatienieuws:
- HF: toenemende zonneactiviteit met kansen op 12- en 10 mtr;
- Tropo: kans op neerslag en regenscatter;
- Sporadische-E: alertheid ’s ochtends en laat in de middag;
- Meteoorscatter: nagenieten van Perseïden piek;
- Aurora: blijf Kp-index in de gaten houden;
- EME: bruikbare maantijd bij een lage horizon.
Propagatienieuws wordt samengesteld door Tom Koeken (PC5D).
HF
Sinds zaterdag 8 aug is er het nodige gebeurt m.b.t propagatie. Op de 8e raakte een plasmawolk van een coronale massa-uitbarsting de aarde. Dit leidde tot een aanzienlijke magnetische storm. Als gevolg daarvan daalde de MUF (maximale gebruiksfrequentie) voor een sprongafstand van 3000 km van 25 naar minder dan 20 MHz. De zon zag er daarbij vrijwel vlekvrij uit. De zonneflux is van minder dan 100 in de loop van de week wat hersteld tot 114 op vrijdag. Het onderschrijden van 100 is vooral symbolisch. Maar het geeft wel aan dat zonnecyclus 25 het maximum ruim is gepasseerd.
Dinsdagmiddag 11 augustus steeg de snelheid van de zonnewind tot ongeveer 425 km/s; mogelijk hield dit verband met een CME die op 8 augustus de zon had verlaten. Grotere storingen bleven echter uit. Een grafiek van de Dourbes Digisonde laat zien dat de Maximum Usable Frequency (MUF) over een afstand van 3.000 km op 12 augustus rond het middaguur slechts 16,8 MHz bereikte. Later op de dag waren er uitschieters tot 21,5 MHz. Bovenstaande gebeurtenissen maken duidelijk dat het bepalen van effecten van de zonsverduistering gecompliceerd is indien je 11 en 12 augustus gaat vergelijken. Het risico op zonnevlammen, de zonneactiviteit en het aantal zonnevlekken bleven over het algemeen op een laag niveau; de kans op M-vlammen daalde tot 10 procent, die op X-vlammen tot minder dan één procent. De DX-omstandigheden waren vorige week overwegend redelijk tot goed.
HF-vooruitzichten
De komende dagen zal daar mogelijk verandering in komen. Maandag zou er een CME kunnen aankomen, die door een filament is veroorzaakt. De voorspelling is echter met onzekerheden omgeven. Voor dinsdag wordt dan gerekend op snelle zonnewinden, die afkomstig zijn van een coronagat dat zich momenteel in het zuidoosten bevindt. Dit coronagat ligt echter zeer ver naar het zuiden, zodat de windstroom de aarde ook net zou kunnen missen. Eén ding is echter zeker: de zonneactiviteit zal toenemen, aangezien er al voor zondag een nieuwe actieve regio vanaf de achterzijde wordt verwacht. Voor de zonneflux wordt in de eerste dagen een lichte afname naar 105 verwacht maar daarna een stijging tot 115 tot 140.
Het aardmagnetisch veld blijft over het algemeen rustig, maar nieuwe gebeurtenissen op de zon en de daaruit voortvloeiende uitstoot van materie kunnen na 2 tot 3 dagen het aardmagnetisch veld beïnvloeden. De 20- en 17-meterbanden blijven het meest betrouwbaar voor DX-verbindingen; de 15-meterband is bij rustige magnetische omstandigheden vooral aan het begin en einde van de dag goed bruikbaar, terwijl de 12- en 10-meterbanden sporadisch in zuidelijke richting opengaan.
Sporadische E-effecten zijn nog steeds merkbaar op HF, terwijl we de eerste tekenen van een herfstachtige verandering in de omstandigheden nog niet hebben gezien.
Tropo
Dit weekend begint het weerpatroon wat te wijzigen waardoor de kansen op neerslag en regenscatter wat toenemen. Begin van de komende week kan een lagedrukgebied kan binnendringen en zal van Schotland richting Oostzee bewegen. Het gevolg is dat eventuele troposferische effecten met name boven zeewater optreden en na dit weekend zullen afnemen naarmate het weer onstabieler wordt.
Sporadische-E.
We zitten nog steeds in het Sporadic-E-seizoen en de recente toevoer van meteorietresten van de Perseïden heeft voor wat nieuwe brandstof voor Es gezorgd, dus het is nog lang niet voorbij.
De DXcluster-kaarten geven een zeer goed beeld van de huidige richtingen die de moeite waard zouden kunnen zijn.
Het patroon in de bovenste luchtlagen is over het grootste deel van het gebied zeer zwak en er zijn slechts enkele sterkere segmenten overgebleven rond een oud bovenste lagedrukgebied boven Rusland. Het belangrijkste kenmerk is nog steeds de bovenste rug die zich uitstrekt van het Iberisch schiereiland via Midden-Europa tot Scandinavië. Deze gebieden kunnen goede locaties zijn om naar ES-verbindingen te zoeken en de meeste paden van vandaag lopen over deze rug. In het westen kan een naderende bovenste trog enkele triggers bevatten voor paden naar het zuiden, richting Portugal of de Canarische Eilanden.
Over het algemeen is het nog steeds de tijd van het jaar om ’s ochtends en laat in de middag te controleren of er tekenen van Es-activiteit zijn, en als de banden rustig lijken, roep dan CQ.
Meteoorscatter
De meteorenregen zal waarschijnlijk iets afnemen na de piek van de Perseïden van afgelopen week, hoewel er nog steeds een willekeurige component zal zijn die voor activiteit zorgt; houd je dus voor de beste resultaten aan de uren rond zonsopgang.
Aurora
De zonneactiviteit heeft af en toe een stijging van de Kp-index laten zien, maar niet genoeg om al te enthousiast te worden over Aurora. Dat geldt ook voor de komende dagen; Het is echter nog steeds de moeite waard om in de gaten te houden of de waarden boven een Kp van zes uitkomen.
EME
Voor EME-operators: we zijn het punt van maximale maan-declinatie en minimale padverliezen voor deze maand al gepasseerd, maar er zijn volgende week nog een paar dagen bruikbare maantijd als je een lage horizon hebt. De minimale declinatie en het apogeum liggen nog ruim een week in de toekomst.
Over zonnefluxindex, zonnevlekkengetal en Kp-index
De zonnefluxindex (SFI) is een maat voor de ionisatiegraad van de ionosfeer. De SFI heeft een waardenbereik van 50 tot 300. Lage waarden signaleren doorgaans slechte of matige HF-condities en hoge juist goede (een hoge MUF). Tijdens de piek van een zonnevlekkencyclus meten we waarden van meer dan 200, met kortdurende uitschieters naar 300.
Het zonnevlekkengetal is een maat voor de activiteit van de zon. Ook nu geldt, hoe hoger de waarde, des te gunstiger voor de HF-propagatie (op hogere banden). De zonneactiviteit kan als volgt ingedeeld worden aan de hand van het zonnevlekkengetal: laag: 0-30, gematigd: 30-60, hoog: 60-90, zeer hoog: 90-120, intensief: > 120.
De Kp-index is een maat voor de magnetische fluctuaties in de ionosfeer. Lage waarden zijn gunstig voor de HF-propagatie. Vanaf een waarde van 2 beginnen HF-condities te degraderen. Boven de 5 is er sprake van ernstige verstoring en vanaf 7 kunnen zelfs radio-blackouts voorkomen, waarbij HF-communicatie volledig uitvalt. Bij hogere Kp-indexwaarden (vanaf ongeveer 3) neemt de kans op aurora overigens toe.
De beste HF-condities op de hogere banden zijn dus te verwachten bij een hoge zonnefluxindex, een hoog zonnevlekkengetal en een lage Kp-index.
Over maximaal bruikbare frequentie (MUF) en kritische frequentie
De maximaal bruikbare frequentie (MUF) is de frequentie waarbij de verwachting is dat radiosignalen nog zullen reflecteren tegen de ionosfeer. Voor paden korter dan 3000 km zal de MUF lager zijn omdat de opstralingshoek steiler is, waardoor radiosignalen makkelijker door de ionosfeer heen dringen.
De frequentie waarbij nog reflectie optreedt terwijl de opstralingshoek 90 graden is (verticaal), heet de kritische frequentie.
Tom PC5D stelt het propagatienieuws samen. Bij de samenstelling maakt hij onder andere gebruik van de voor Nederland relevante informatie uit de volgende bronnen: het wekelijkse RSGB Propagation News, DX Info Centre, HF-Referat DARC, Poollicht.be, Make More Miles on VHF, Met Office en NOAA. Propagatienieuws maakt ook deel uit van het radiojournaal van de Zuid-Limburgse zondagochtendronde. De audio-opname van deze ronde is terug te luisteren op a22.veron.nl.
