Propagatienieuws – week 35 2026
Deze week in Propagatienieuws:
- HF: rustigere omstandigheden en betere HF-propagatie in de komende dagen;
- Tropo: wachten op betere condities;
- Sporadische-E: alertheid ’s ochtends en laat in de middag;
- Meteoorscatter: laatste restanten van Perseïden;
- Aurora: zonneactiviteit in de gaten houden;
- EME: goede week voor antenne controle.
Propagatienieuws wordt samengesteld door Tom Koeken (PC5D).
HF
De afgelopen week was het ruimteweer duidelijk wisselvallig, gekenmerkt door verhoogde zonneactiviteit en verschillende geomagnetische storingen. De gevolgen van deze activiteit waren duidelijk merkbaar op de korte golf. Tijdens het International Lighthouse and Lightship Weekend op 16 augustus waren de omstandigheden zwak, vertoonden DX-signalen sterke QSB en leken trans-Atlantische verbindingen verzwakt. De activiteit concentreerde zich voornamelijk op 40 m en 20 m, die ondanks de storingen nog steeds betrouwbaar functioneerden.
Vooral op 18 en 19 augustus bereikte de Kp-index licht stormachtige waarden tot 5, veroorzaakt door snelle zonnewindstromen uit twee grote coronale gaten. Dit leidde tot een merkbare demping van de ionosfeer, waardoor de MUF tijdelijk nauwelijks boven de 21 MHz uitkwam en de HF-propagatie aanzienlijk werd beperkt.
Aan de rand van de zichtbare zonneschijf liggen enkele actieve regio’s. Dit leidde afgelopen week tot vijf M-flares pus nog circa 45 kleinere zonnevlammen, wat duidt op een gematigde, maar toch aanhoudend actieve zonneactiviteit. De zonneflux bereikte een solide maar niet uitzonderlijk maximum van 129.
Vrijdag 21 aug. rond 09:15 UTC werd een langdurige uitbarsting waargenomen aan de westelijke rand van de zon, in de buurt van AR 4507, en met een röntgenpiek van M1,7. De gebeurtenis bleef bijna twee uur lang op de R1-drempel voor radio-blackout. Er was een groot gebied met coronale verduistering waarneembaar en er is een sneller bewegende, energetische CME aan gekoppeld. Omdat deze gebeurtenis plaatsvond nabij de rand, zal deze van de aarde af zijn gericht. Het is mogelijk dat energetische deeltjes die vanaf de plaats van de uitbarsting wegstromen, dit weekend toch in de buurt van de aarde komen.
De actuele gegevens tonen een Kp-index van 1–3 en een zonnewindsnelheid van 450 km/s – een waarde die weliswaar verhoogd is, maar geen acute storingen veroorzaakt. De ionosondes in Juliusruh en Dourbes bevestigen een herstel: de MUF bereikte recentelijk weer waarden rond de 20 MHz bij een sprongafstand van 3000 km, een typische waarde voor een ionosfeer die zich na storingsfasen weer normaliseert.
HF-vooruitzichten
Voor de komende dagen verwacht NOAA een zonneflux tussen 110 en 125 en geomagnetisch rustige omstandigheden (Kp 1-3), wat wijst op een verbetering van de HF-propagatie.
Op de hogere banden blijft de situatie daarentegen wisselvallig: Sporadic-E is weliswaar nog tot begin september mogelijk, maar zal steeds moeilijker te vinden zijn en slechts kortstondig optreden. De kortegolfbanden 40 m en 20 m blijven continu bruikbaar, 17 m en 15 m zijn af en toe stabiel, vooral in zuidelijke richtingen, terwijl de hogere banden slechts sporadisch open gaan. De huidige ontwikkeling wijst over het algemeen op rustigere omstandigheden en betere HF-propagatie in de komende dagen.
Tip: Een team van astrofysici en datawetenschappers van het COFFIES-project (Consequence Of Fields and Flows in the Interior and Exterior of the Sun) van de NASA heeft nu een nieuw machine learning-model ontwikkeld dat in staat is om het ontstaan van actieve gebieden op de zon tot wel 12 uur van tevoren te voorspellen. NASA heeft hierover een artikel gepubliceerd, link naar artikel
Tropo
Door de komst van nieuwe lagedrukgebieden vanuit de Atlantische oceaan, kunnen we in onze regio nauwelijks profiteren van een nieuw hogedrukgebied boven de Britse eilanden. De kaarten op dxinfocentre.com tonen af en toe boven de Noordzee gebieden met redelijke tot matige tropo, maar ook wat onstabiel weer boven Frankrijk. Beste kansen op regenscatter zijn daarom voor het zuiden van het land op de GHz-banden, vooral als de buien gepaard gaan met onweer.
Sporadische-E.
Sporadische E-straling kan tot in de eerste week van september aanhouden, maar wordt dan doorgaans moeilijker te detecteren en van kortere duur. Er is echter geen reden om te stoppen met controleren; elk moment tussen halverwege de ochtend en laat in de middag zou voldoende moeten zijn.
Meteoorscatter
Meteorscatter zal het grootste deel van de komende week grotendeels willekeurige activiteit vertonen. De 23e, zien we ook het einde van de Delta-Aquariden en de laatste restanten van de Perseïden, die de 24e ten einde lopen.
Aurora
Het is de moeite waard om de zonneactiviteit in de gaten te houden. De Kp-index bereikte vorige week dinsdag en woensdag een waarde van 5. Dit leidde niet tot noemenswaardige spots in het DX cluster. Idealiter hebben we een iets hogere waarde nodig om aurora propagatie vanuit onze regio te kunnen overwegen.
EME
De maan bevindt zich op de 22e in het apogeum en op de minimale declinatie. Met een minimale piekhoogte en maximale padverliezen is dit een goed excuus om de werking van je antenne eens te controleren. De hemelse ruis op 144 MHz is de 23e erg hoog, maar zal in de loop van de week weer afnemen.
Over zonnefluxindex, zonnevlekkengetal en Kp-index
De zonnefluxindex (SFI) is een maat voor de ionisatiegraad van de ionosfeer. De SFI heeft een waardenbereik van 50 tot 300. Lage waarden signaleren doorgaans slechte of matige HF-condities en hoge juist goede (een hoge MUF). Tijdens de piek van een zonnevlekkencyclus meten we waarden van meer dan 200, met kortdurende uitschieters naar 300.
Het zonnevlekkengetal is een maat voor de activiteit van de zon. Ook nu geldt, hoe hoger de waarde, des te gunstiger voor de HF-propagatie (op hogere banden). De zonneactiviteit kan als volgt ingedeeld worden aan de hand van het zonnevlekkengetal: laag: 0-30, gematigd: 30-60, hoog: 60-90, zeer hoog: 90-120, intensief: > 120.
De Kp-index is een maat voor de magnetische fluctuaties in de ionosfeer. Lage waarden zijn gunstig voor de HF-propagatie. Vanaf een waarde van 2 beginnen HF-condities te degraderen. Boven de 5 is er sprake van ernstige verstoring en vanaf 7 kunnen zelfs radio-blackouts voorkomen, waarbij HF-communicatie volledig uitvalt. Bij hogere Kp-indexwaarden (vanaf ongeveer 3) neemt de kans op aurora overigens toe.
De beste HF-condities op de hogere banden zijn dus te verwachten bij een hoge zonnefluxindex, een hoog zonnevlekkengetal en een lage Kp-index.
Over maximaal bruikbare frequentie (MUF) en kritische frequentie
De maximaal bruikbare frequentie (MUF) is de frequentie waarbij de verwachting is dat radiosignalen nog zullen reflecteren tegen de ionosfeer. Voor paden korter dan 3000 km zal de MUF lager zijn omdat de opstralingshoek steiler is, waardoor radiosignalen makkelijker door de ionosfeer heen dringen.
De frequentie waarbij nog reflectie optreedt terwijl de opstralingshoek 90 graden is (verticaal), heet de kritische frequentie.
Tom PC5D stelt het propagatienieuws samen. Bij de samenstelling maakt hij onder andere gebruik van de voor Nederland relevante informatie uit de volgende bronnen: het wekelijkse RSGB Propagation News, DX Info Centre, HF-Referat DARC, Poollicht.be, Make More Miles on VHF, Met Office en NOAA. Propagatienieuws maakt ook deel uit van het radiojournaal van de Zuid-Limburgse zondagochtendronde. De audio-opname van deze ronde is terug te luisteren op a22.veron.nl.
VERON