Propagatienieuws – week 38 2025
Deze week in Propagatienieuws:
- HF: Het is duidelijk dat we niet langer in het zonnemaximum zitten.
- Tropo: De huidige periode van onstabiel weer.
- Sporadische-E: De sporadische E-laag is dit jaar bijzonder actief en…..;
- Meteoorscatter: De meteorscatter moet het in deze periode hebben van random reflecties;
- Aurora: signalen worden af en toe gespot op de momenten dat de Kp boven de 5 uitkomt
- EME: Zondag 14 september bereikt de maan haar maximale declinatie ,
Propagatienieuws wordt samengesteld door Tom Koeken (PC5D).
HF
De afgelopen twee weken is de zonneactiviteit gestaag afgenomen: de zonneflux daalde van 231 eenheden op 28 augustus tot minder dan 120. In het eerste weekend van september waren er hevige storingen in het aardmagnetisch veld met aurora-verschijnselen tot op de 50e breedtegraad. Ook afgelopen weekend trad er opnieuw aurora op; het verschijnsel was echter zwakker, aanzienlijk korter en deed zich alleen op zaterdag voor. Sinds het begin van vorige week neemt de zonnewind weer in kracht toe en zal naar verwachting ook de komende dagen weer wat hoger zijn. De oorzaak hiervan is een groot, trapeziumvormig coronaal gat in het centrum van de zichtbare zon, dat invloed heeft op de aarde. Hobbyastronomen melden bovendien een filamentuitbarsting op 11 september 2025 in het noordoostelijke kwadrant van de zon, die mogelijk een naar de aarde gerichte CME heeft veroorzaakt. Vanwege de positie van de activiteit verwacht het Australische ruimteweervoorspellingscentrum echter geen geoeffectieve gevolgen van deze gebeurtenis. Op donderdag vanaf ongeveer 1030 UTC was een overwegend naar het zuiden gerichte CME zichtbaar. Volgens modelberekeningen zal deze CME op 14 september net onder de aarde langs trekken. Het grootste deel zal de aarde dus waarschijnlijk missen, maar een zogenaamde “schampschot” lijkt mogelijk. In dat geval zouden de storende effecten veroorzaakt door de coronale zonnewind kunnen worden versterkt. Het aardmagnetisch veld is momenteel gevoeliger, omdat er in de weken rond de equinox versterkte koppelingen tussen de magnetische velden van de zon en de aarde optreden (Russell-McPherron-effect).
HF-vooruitzichten
Het is duidelijk dat we niet langer in het zonnemaximum zitten. De actieve regio’s die de afgelopen vier weken een positieve invloed hadden verdwijnen geleidelijk uit het zicht. Daardoor wordt het een paar dagen rustiger op de zon, ook al werd donderdag een nieuwe compacte regio waargenomen en wordt dit weekend nog een andere aan de rand van de zon verwacht. De zonneactiviteit zal de komende dagen eerst afnemen tot 110 en teken het volgende weekend waarschijnlijk weer herstellen tot 140. Het begin van de herfst is nog maar een paar dagen verwijderd, de dempende invloed van de zomer neemt af en daarmee stijgt de grensfrequentie geleidelijk. De MUF varieert tussen circa 10 MHz aan het eind van de nacht ror circa 26 MHz overdag. De banden van 20 en 15 meter blijven de betrouwbare DX-banden; 10 meter opent – nog – af en toe. De nachten zijn al langer, zodat 20 meter laat in de avond sluit en in de vroege ochtenduren ook de 30 m-band niet meer betrouwbaar open is. De sporadische E-laag is dit jaar bijzonder actief en zorgt op 10 en 6 meter nog steeds voor de een of andere verrassing.
VHF en EME
Tropo
De huidige periode van onstabiel weer zal waarschijnlijk ook de komende week de belangrijkste factor blijven voor weer gerelateerde propagatiemodi. Lagedruksystemen volgen de straalstroom over de Atlantische Oceaan en boven ons land, wat een typisch traject is voor deze tijd van het jaar. Dit betekent marginale tropo en af en toe regenscatter voor de GHz-operators, en dat af en toe harde wind zal testen of onze antennes nog in goede staat zijn na het rustigere weer tijdens de zomer. In een mobiel weerpatroon fungeren de periodes van hoge druk vaak als scheiding tussen de lagedrukgebieden, waardoor ze zich meestal met dezelfde snelheid verplaatsen. Hierdoor zijn ze van korte duur en dus niet bijzonder geschikt voor het tot stand brengen van sterke inversies voor troposferische propagatie.
Sporadische-E
De sporadische E-laag is dit jaar bijzonder actief en zorgt op 10 en 6 meter nog steeds voor de een of andere verrassing.
Aurora
Aurora signalen worden af en toe gespot op de momenten dat de Kp boven de 5 uitkomt. Voor de komende dagen is dat echter niet te verwachten.
Meteoorscatter
De meteorscatter moet het in deze periode hebben van random reflecties.
EME
Zondag 14 september bereikt de maan haar maximale declinatie – het hoogste punt aan de hemel. Het perigeum, het punt waarop de maan het dichtst bij de aarde staat, werd op 9 september gepasseerd, dus de padverliezen nemen toe. De ruis in de lucht is laag en zal dat blijven tot de 20e tot 22e, wanneer de nieuwe maan zeer dicht bij de zon staat.
Over zonnefluxindex, zonnevlekkengetal en Kp-index
De zonnefluxindex (SFI) is een maat voor de ionisatiegraad van de ionosfeer. De SFI heeft een waardenbereik van 50 tot 300. Lage waarden signaleren doorgaans slechte of matige HF-condities en hoge juist goede (een hoge MUF). Tijdens de piek van een zonnevlekkencyclus meten we waarden van meer dan 200, met kortdurende uitschieters naar 300.
Het zonnevlekkengetal is een maat voor de activiteit van de zon. Ook nu geldt, hoe hoger de waarde, des te gunstiger voor de HF-propagatie (op hogere banden). De zonneactiviteit kan als volgt ingedeeld worden aan de hand van het zonnevlekkengetal: laag: 0-30, gematigd: 30-60, hoog: 60-90, zeer hoog: 90-120, intensief: > 120.
De Kp-index is een maat voor de magnetische fluctuaties in de ionosfeer. Lage waarden zijn gunstig voor de HF-propagatie. Vanaf een waarde van 2 beginnen HF-condities te degraderen. Boven de 5 is er sprake van ernstige verstoring en vanaf 7 kunnen zelfs radio-blackouts voorkomen, waarbij HF-communicatie volledig uitvalt. Bij hogere Kp-indexwaarden (vanaf ongeveer 3) neemt de kans op aurora overigens toe.
De beste HF-condities op de hogere banden zijn dus te verwachten bij een hoge zonnefluxindex, een hoog zonnevlekkengetal en een lage Kp-index.
Over maximaal bruikbare frequentie (MUF) en kritische frequentie
De maximaal bruikbare frequentie (MUF) is de frequentie waarbij de verwachting is dat radiosignalen nog zullen reflecteren tegen de ionosfeer. Voor paden korter dan 3000 km zal de MUF lager zijn omdat de opstralingshoek steiler is, waardoor radiosignalen makkelijker door de ionosfeer heen dringen.
De frequentie waarbij nog reflectie optreedt terwijl de opstralingshoek 90 graden is (verticaal), heet de kritische frequentie.
Tom PC5D stelt het propagatienieuws samen. Bij de samenstelling maakt hij onder andere gebruik van de voor Nederland relevante informatie uit de volgende bronnen: het wekelijkse RSGB Propagation News, DX Info Centre, HF-Referat DARC, Poollicht.be, Make More Miles on VHF, Met Office en NOAA. Propagatienieuws maakt ook deel uit van het radiojournaal van de Zuid-Limburgse zondagochtendronde. De audio-opname van deze ronde is terug te luisteren op a22.veron.nl.
VERON