Propagatienieuws – week 46 2025
Deze week in Propagatienieuws:
- HF: de MUF3000 kan in de loop van de dag 30 MHz en meer bereiken;
- Tropo: Tropocondities zijn daardoor niet noemenswaardig maar..;
- Sporadische-E: Geen info deze week.
- Meteoorscatter: interessanter naarmate we halverwege november komen;
- Aurora: Geen info deze week;
- EME: declinatie van de maan dit weekend 9 november, op zijn hoogst.
Propagatienieuws wordt samengesteld door Tom Koeken (PC5D).
HF
Woensdag werd al duidelijk dat de komende dagen opmerkelijk zouden worden. De zon stuurde die dag een coronale massa-uitbarsting (CME) richting de aarde. De uitbarsting met een kracht van M7,5 uit de zonnevlekkengroep AR4274 had een duidelijke, op de aarde gerichte component. Bovendien toonden de modellen van de radio-weersanalisten aan dat er in de twee daaropvolgende dagen (donderdag/vrijdag) in totaal drie CME’s de aarde zouden kunnen raken of schampen. Halverwege de week werd daarom al duidelijk dat er van 6 tot 8 november sterke geomagnetische stormen van klasse G3 (Kp-index 7) mogelijk waren. En zo gebeurde het ook: al vroeg op donderdag woedde een krachtige geomagnetische storm van klasse G3 (Kp7). De maximaal bruikbare frequentie voor een sprongafstand van 3000 km (MUF3000) bereikte in Dourbes/België slechts 18 MHz – ongeveer 50 % van de waarde van de dag ervoor. Op vrijdag stegen de coronale zonnewinden tot topsnelheden van meer dan 750 km/s. In combinatie met CME-effecten ontstonden geomagnetische stormen van klasse G1–G2 (Kp5–6); de HF-propagatie werd ernstig verstoord, wat leidde tot radio-black-outs. Zelfs een enkele zware G4-storm leek mogelijk.
HF-vooruitzichten
Na korte herstelfasen gaat de activiteit echter onverminderd door. De meteorologen verwachten voor het weekend opnieuw een sterke zonnewind uit een coronale gat, in combinatie met verdere CME-effecten die de gebeurtenissen zouden kunnen versterken. Geluk bij ongeluk: Het magneetveld Bz was tot nu toe overwegend positief (naar het noorden gericht), waardoor de effecten op de HF-propagatie enigszins werden getemperd. Vooruitkijkend naar het begin van de week lijkt er in ieder geval sprake te zijn van een rustiger periode. Als er zich geen nieuwe coronale massa-uitbarstingen voordoen, kunnen we verwachten dat de huidige sterke winden langzaam zullen afnemen. De activiteit wordt in eerste instantie voorspeld als onstabiel tot licht stormachtig (G1), met hier en daar matige stormen (G2) en de mogelijkheid van G3, mochten er nog meer CME’s volgen. Er blijft echter een zeer kleine kans op een enkele zware G4-storm bestaan. Over het geheel genomen blijft de komst van verdere CME’s de komende dagen een gevaar. Ook de huidige zonneactiviteit blijft verhoogd: er wordt matige tot hoge activiteit verwacht met incidentele M-flares (80 procent) en een aanhoudende kans op incidentele sterke X-flares (35 procent) — voornamelijk vanwege het complexe zonnevlekgebied AR4274 in het noordoosten van de zon. Interessant is dat de huidige zonneactiviteit zich bijna volledig op het noordelijk halfrond van de zon afspeelt. Gaan we dan naar een tweede piek in cyclus 25? De eerste dagen ligt de zonneflux nog rond 170 maar kan daarna dalen naar 135-140. Zodra de storingen afnemen, kan de MUF3000 in de loop van de dag herfstachtige 30 MHz en meer bereiken. ’s Nachts is 10 MHz slechts een twijfelgeval; voor DX is 7 MHz ’s nachts het meest betrouwbaar, maar ook hier kunnen in de vroege ochtenduren bandopeningen optreden. De ervaring leert echter dat er in gestoorde situaties steeds weer buitengewone radiogolfverspreiding optreedt. Dus af en toe even kort naar de banden luisteren.
VHF en EME
Tropo
Voor de komende dagen liggen er geen hoge- of lagedrukgebieden in de buurt. Tropocondities zijn daardoor niet noemenswaardig. Wel kunnen de dagelijkse temperatuurvariaties tijdelijk wat oplevingen veroorzaken. Mogelijkheden voor regenscatter lijken momenteel ook beperk.
Sporadische-E.
Geen info deze week.
Aurora
Geen info deze week.
Meteoorscatter
Meteorscatter lijkt interessanter te worden naarmate we halverwege november komen. De Leoniden, een van de belangrijkste meteorenregens op de kalender, bereikt zijn hoogtepunt net na komend weekend, op maandag 17 en dinsdag 18 november, dus we kunnen de komende week een toename in activiteit verwachten.
EME
Voor EME-operators is de declinatie van de maan dit weekend 9 november, op zijn hoogst, dus ook de lengte van het maanvenster en de piekhoogte zijn op hun grootst. De padverliezen nemen nu toe, aangezien we op 5 november het perigeum zijn gepasseerd. De ruis in de lucht op 144 MHz is laag en op zijn laagst in het midden van de week.
Over zonnefluxindex, zonnevlekkengetal en Kp-index
De zonnefluxindex (SFI) is een maat voor de ionisatiegraad van de ionosfeer. De SFI heeft een waardenbereik van 50 tot 300. Lage waarden signaleren doorgaans slechte of matige HF-condities en hoge juist goede (een hoge MUF). Tijdens de piek van een zonnevlekkencyclus meten we waarden van meer dan 200, met kortdurende uitschieters naar 300.
Het zonnevlekkengetal is een maat voor de activiteit van de zon. Ook nu geldt, hoe hoger de waarde, des te gunstiger voor de HF-propagatie (op hogere banden). De zonneactiviteit kan als volgt ingedeeld worden aan de hand van het zonnevlekkengetal: laag: 0-30, gematigd: 30-60, hoog: 60-90, zeer hoog: 90-120, intensief: > 120.
De Kp-index is een maat voor de magnetische fluctuaties in de ionosfeer. Lage waarden zijn gunstig voor de HF-propagatie. Vanaf een waarde van 2 beginnen HF-condities te degraderen. Boven de 5 is er sprake van ernstige verstoring en vanaf 7 kunnen zelfs radio-blackouts voorkomen, waarbij HF-communicatie volledig uitvalt. Bij hogere Kp-indexwaarden (vanaf ongeveer 3) neemt de kans op aurora overigens toe.
De beste HF-condities op de hogere banden zijn dus te verwachten bij een hoge zonnefluxindex, een hoog zonnevlekkengetal en een lage Kp-index.
Over maximaal bruikbare frequentie (MUF) en kritische frequentie
De maximaal bruikbare frequentie (MUF) is de frequentie waarbij de verwachting is dat radiosignalen nog zullen reflecteren tegen de ionosfeer. Voor paden korter dan 3000 km zal de MUF lager zijn omdat de opstralingshoek steiler is, waardoor radiosignalen makkelijker door de ionosfeer heen dringen.
De frequentie waarbij nog reflectie optreedt terwijl de opstralingshoek 90 graden is (verticaal), heet de kritische frequentie.
Tom PC5D stelt het propagatienieuws samen. Bij de samenstelling maakt hij onder andere gebruik van de voor Nederland relevante informatie uit de volgende bronnen: het wekelijkse RSGB Propagation News, DX Info Centre, HF-Referat DARC, Poollicht.be, Make More Miles on VHF, Met Office en NOAA. Propagatienieuws maakt ook deel uit van het radiojournaal van de Zuid-Limburgse zondagochtendronde. De audio-opname van deze ronde is terug te luisteren op a22.veron.nl.
VERON