Propagatienieuws – week 47 2025
Deze week in Propagatienieuws:
- HF: De propagatieomstandigheden blijven goed.;
- Tropo: er is geen sprake van echte troposferische activiteit;
- Sporadische-E: De foEs-grafieken op propquest.co.uk waren interessant.
- Meteoorscatter: Meteorscatter staat deze week zeker op het programma;
- Aurora: de eerstvolgende dagen is de kans op Aurora klein; daarna…;
- EME: declinatie van de maan op zaterdag 15 november weer negatief.
Propagatienieuws wordt samengesteld door Tom Koeken (PC5D).
HF
Voor waarnemers van het ruimte weer en propagatie wat het een drukke week met drie zonnevlammen van klasse X. De Kp-index bereikte daardoor een piekwaarde van 8,6 en de zonnewind snelheid van bijna 950 kilometer per seconde. Het had allemaal nog sterker kunnen zijn als de Bz-waarde overwegend negatief was geweest, d.w.z. als het magnetisch veld naar het zuiden was gericht. Maar dat was niet het geval. Er waren aurora-effecten op de banden en zelfs in Zwitserland was noorderlicht te zien. De enige rustigere dag was 9 november. Over het geheel genomen zorgde de herfstige ionosfeer echter vooral op de hogere kortegolfbanden voor bruikbare tot goede propagatieomstandigheden. De MUF3000 daalde weliswaar af en toe sterk, maar herstelde zich ook snel. Het wisselende geomagnetische veld zorgde voor enkele DX-verrassingen op 160 m. Op zaterdagochtend waren er zeven actieve regio’s op de zon. De meeste daarvan nemen af in activiteit of draaien uit beeld. Een zeer actieve regio AR4272 heeft vrijdag op de valreep nog een grote, sterke X4-uitbarsting veroorzaakt. De overige vlekgebieden zijn klein en magnetisch eenvoudig, waarbij de meeste nauwelijks veranderingen of een afname vertonen. Bij de X4 uitbarsting vond ook een coronale massa-uitbarsting (CME) plaats met een geschatte snelheid van 1525 km/s. Analyses tonen echter aan dat het grootste deel van de plasmawolk langs de aarde zal trekken. Er is hooguit een restrisico op een zwakke “schampschot”. De snelheid van de zonnewind is na de CME-voorvallen verder afgenomen. Daarom wordt in eerste instantie een overwegend rustige geomagnetische activiteit verwacht, die in de nacht van zondag op maandag nog kan oplopen tot 5. Stormachtige periodes zijn dan tijdelijk mogelijk als gevolg van snelle zonnewind (HSS) en CME-effecten. Verdere M-flares zijn waarschijnlijk (M 70%, X 30%, proton 40%).
HF-vooruitzichten
De zonnefluxindex zal de komende week waarschijnlijk rond de 130 eenheden schommelen. De propagatieomstandigheden blijven goed. De MUF3000-waarden dalen ’s nachts tot ongeveer 6-7 MHz. Rond 07.00 UTC liggen ze rond de 20 MHz en bereiken ze in de loop van de dag waarden boven de 30 MHz. Rond 17.00 UTC dalen ze tot ongeveer 21 MHz en rond 21.00 UTC tot ongeveer 10 MHz. We hebben dus overdag open bovenste kortegolfbanden. Voor verbindingen binnen Europa is de 40 m-band de beste band.
VHF en EME
Tropo
De huidige periode van onstabiel weer zal waarschijnlijk ook de komende week aanhouden. Hogedruk blijft op afstand, dus er is geen sprake van echte troposferische activiteit. De koudere lucht uit het noorden maakt het er niet beter op voor tropo. Wel zijn er wat kansen voor regenscatter op de GHz-banden.
Sporadische-E.
De foEs-grafieken op propquest.co.uk waren interessant op 12 november. Er waren enkele snelle veranderingen in de propagatie, omdat de paden het ene moment werden beïnvloed door de F2-laag en het volgende moment door Sporadic-E. Hoewel we sporadische E beschouwen als een zomerfenomeen, het ook buiten het hoofdseizoen een rol kan spelen Ook op zaterdagochtend zijn er Es spots gemeld op 6m. Ook op de 8m band zijn er af en toe intercontinentale openingen [ ei7gl.blogspot.com/2025/11/opening-on-40-mhz-band-between-uk-and.html ] De post van EI7GL geeft ook een goede indruk van de landen die actief zijn op 8m.
Aurora
Afgelopen week was de Kp index opgelopen tot 8. Dit heeft geleid tot een reeks Aurora spots in het DX cluster, met de modes CW en Q65. Voor de eerstvolgende dagen is de kans op Aurora klein; daarna wordt het (zoals gebruikelijk) een kwestie van de zonneactiviteit in de gaten houden. Solarham.com en poollicht.be zijn hiervoor goed bruikbaar.
Meteoorscatter
Meteorscatter staat deze week zeker op het programma, aangezien de Leoniden-regen op 17 november zijn hoogtepunt bereikt. Aangezien meteoren ook een rol spelen bij sporadische E-propagatie, is er nog een reden om de foEs-grafieken te controleren op activiteiten buiten het seizoen.
EME
Voor EME-operators is de declinatie van de maan op zaterdag 15 november weer negatief geworden, waardoor de lengte van het maanvenster en de piekhoogte dienovereenkomstig afnemen. De padverliezen nemen toe tot een maximum bij het apogeum op 20 november. De ruis in de lucht op 144 MHz is de hele komende week laag, behalve op donderdag, wanneer de zon en de maan dicht bij elkaar staan aan de hemel.
Over zonnefluxindex, zonnevlekkengetal en Kp-index
De zonnefluxindex (SFI) is een maat voor de ionisatiegraad van de ionosfeer. De SFI heeft een waardenbereik van 50 tot 300. Lage waarden signaleren doorgaans slechte of matige HF-condities en hoge juist goede (een hoge MUF). Tijdens de piek van een zonnevlekkencyclus meten we waarden van meer dan 200, met kortdurende uitschieters naar 300.
Het zonnevlekkengetal is een maat voor de activiteit van de zon. Ook nu geldt, hoe hoger de waarde, des te gunstiger voor de HF-propagatie (op hogere banden). De zonneactiviteit kan als volgt ingedeeld worden aan de hand van het zonnevlekkengetal: laag: 0-30, gematigd: 30-60, hoog: 60-90, zeer hoog: 90-120, intensief: > 120.
De Kp-index is een maat voor de magnetische fluctuaties in de ionosfeer. Lage waarden zijn gunstig voor de HF-propagatie. Vanaf een waarde van 2 beginnen HF-condities te degraderen. Boven de 5 is er sprake van ernstige verstoring en vanaf 7 kunnen zelfs radio-blackouts voorkomen, waarbij HF-communicatie volledig uitvalt. Bij hogere Kp-indexwaarden (vanaf ongeveer 3) neemt de kans op aurora overigens toe.
De beste HF-condities op de hogere banden zijn dus te verwachten bij een hoge zonnefluxindex, een hoog zonnevlekkengetal en een lage Kp-index.
Over maximaal bruikbare frequentie (MUF) en kritische frequentie
De maximaal bruikbare frequentie (MUF) is de frequentie waarbij de verwachting is dat radiosignalen nog zullen reflecteren tegen de ionosfeer. Voor paden korter dan 3000 km zal de MUF lager zijn omdat de opstralingshoek steiler is, waardoor radiosignalen makkelijker door de ionosfeer heen dringen.
De frequentie waarbij nog reflectie optreedt terwijl de opstralingshoek 90 graden is (verticaal), heet de kritische frequentie.
Tom PC5D stelt het propagatienieuws samen. Bij de samenstelling maakt hij onder andere gebruik van de voor Nederland relevante informatie uit de volgende bronnen: het wekelijkse RSGB Propagation News, DX Info Centre, HF-Referat DARC, Poollicht.be, Make More Miles on VHF, Met Office en NOAA. Propagatienieuws maakt ook deel uit van het radiojournaal van de Zuid-Limburgse zondagochtendronde. De audio-opname van deze ronde is terug te luisteren op a22.veron.nl.
