Propagatienieuws – week 5 2026
Deze week in Propagatienieuws:
- HF: zonneactiviteit voorlopig hoog..;
- Tropo: Tropo is te verwaarlozen.;
- Sporadische-E: Sporadische-E, dat zich kan voordoen als korte pieken;
- Meteoorscatter: Geen specifieke melding.;
- Aurora: K index te laag voor nieuwe aurora openingen;
- EME: optimaal moment om EME-operaties uit te proberen.
Propagatienieuws wordt samengesteld door Tom Koeken (PC5D).
HF
Afgelopen week zagen we een toenemende zonneactiviteit met een verhoogd risico op magnetische storingen. De zonneflux steeg vrijdag tot 188. Opvallend was de X1.9-flare vroeg in de avond van zondag 18 januari. Dit was geen extreem sterke flare in klassieke zin, maar wel een met een buitengewoon effect: het duurde enkele uren en veroorzaakte de sterkste stralingsstorm in meer dan dertig jaar. Kort daarna volgde een coronale massa-uitbarsting. Observatiesatellieten registreerden een ringvormige plasmamolens rond de zon – een halo-CME op koers naar de aarde. Het gevolg was een intense stralingsstorm en een absorptie van de poolkappen, die pas tegen het einde van de week geleidelijk afnam. Hoe energierijk de gebeurtenis was, bleek uit de hoge snelheid van de plasmawolk: deze had slechts ongeveer 25 uur nodig om de aarde te bereiken en reisde daarmee met meer dan 1600 km/s – uitzonderlijk snel. Op maandagavond leidde dit tot een magnetische storm van kracht G4; de magnetometers gaven K-waarden van 8 tot 9 aan. Er waren grootschalige poollichten – in Europa tot in Spanje, in de VS tot in Zuid-Californië – en veel mensen konden bij heldere hemel het noorderlicht waarnemen. Op de 2-meterband waren QSO’s via aurorale propagatie mogelijk en op de kortegolf waren de reflecties via het noorderlicht duidelijk te horen, vooral op 80 en 40 meter. De kortegolfpropagatie was merkbaar verstoord. Een MUF van bijna 40 MHz op maandag was beduidend hoger dan de magere 20 MHz op woensdag. De bovenste banden herstelden zich slechts langzaam.
HF-vooruitzichten
Door een aantal actieve regio’s blijft de zonneactiviteit voorlopig hoog en zal in de loop van de week waarschijnlijk langzaam afnemen – van ongeveer 180 tot ongeveer 140. In de komende dagen zal de Kp index 1 a 2 zijn maar storingen in het aardmagnetisch veld zijn op elk moment mogelijk omdat de aarde de hele week wordt beïnvloed door twee coronale gaten. De kans op verdere magnetische stormen is daarom groot, hoewel ze waarschijnlijk niet helemaal de intensiteit van de afgelopen dagen zullen bereiken. Op rustige momenten zal de MUF variëren tussen 8 MHz in de nacht tot ruim 30 MHz overdag.
VHF en EME
Tropo
Voor de komende dagen passeren meerdere lagedrukgebieden onze regio op gepaste afstand. Tropo is daardoor te verwaarlozen. Wel zijn er periodes met neerslag die wat kansen bieden voor regenscatter.
Sporadische-E.
Sporadische-E, dat zich kan voordoen als korte pieken op de grafieken van propquest.co.uk. De foEs-waarden in januari laten geïsoleerde pieken zien van 5 tot 7 MHz, wat ongeveer overeenkomt met 10 m en 6 m. Een goede manier om te zien waar de kansen liggen, is misschien door dxmaps.com te gebruiken om de huidige Sporadische-E-paden op de 10- en 6-m-banden te vinden.Een tweede hint is te vinden door op Propquest naar het tabblad Sporadische-E blog te kijken om te zien waar de belangrijkste straalstromen zich bevinden. Dit komt omdat Sporadische-E-paden vaak verband houden met straalstromen, vooral waar ze bergketens zoals de Pyreneeën of de Alpen kruisen.
Aurora
Afgelopen maandag en dinsdag boden langdurige en goede aurorale en aurorale-E-propagatie op de VHF-banden. EI7GL heeft maandag o.a. het 10m baken van DL0IGI gehoord via auroral E. John verwachtte vervormde aurorale signalen te horen, maar in plaats daarvan waren de CW-signalen helder, een duidelijk teken van Auroral-E. De meeste bakens kwamen uit Noorwegen, Zweden en Finland, maar DL0IGI op 28,205 MHz trok de aandacht. Dit baken bevindt zich op ongeveer 1500 km van EI7GL en waarschijnlijk kaatste het signaal terug van het poollichtgordijn boven de Noordzee. Tijdens het poollicht lijkt het signaal te worden gebroken door een snel bewegend poollichtgordijn, wat resulteert in een behoorlijk dopplereffect op het signaal. In het diagram op de website springt het signaal ongeveer +/- 20 Hz heen en weer, maar soms ging het zelfs tot +/- 60 Hz. Al dit heen en weer springen gaf het Auroral-E-signaal een onderscheidende kwaliteit. De ‘ruis’ en verspreiding van het CW-signaal is niet aanwezig, maar toch klinkt het signaal nog steeds vreemd. Het constante heen en weer springen geeft de CW-toon een ietwat hol geluid. [ https://ei7gl.blogspot.com/ ] Voor de komende dagen is de verwachting voor de K index te laag voor nieuwe aurora openingen. De volgende grote Lyriden meteorenregen is pas in april, dus tot die tijd is het voor meteorscatter behelpen met random meteoren rond zonsopgang.
Meteoorscatter
Geen specifieke melding.
EME
In juli van dit jaar valt de maximale declinatie van de maan samen met de laagste padverliezen op het noordelijk halfrond. Dit is een optimaal moment om EME-operaties uit te proberen.Deze week is de maan declinatie positief en stijgend, dus de lengte van het maanvenster en de piekhoogte nemen toe. De padverliezen nemen af naarmate we de perigeum op 29 januari naderen. De 144 MHz-ruis in de lucht is laag en stijgt tot matig op 29 januari.
Over zonnefluxindex, zonnevlekkengetal en Kp-index
De zonnefluxindex (SFI) is een maat voor de ionisatiegraad van de ionosfeer. De SFI heeft een waardenbereik van 50 tot 300. Lage waarden signaleren doorgaans slechte of matige HF-condities en hoge juist goede (een hoge MUF). Tijdens de piek van een zonnevlekkencyclus meten we waarden van meer dan 200, met kortdurende uitschieters naar 300.
Het zonnevlekkengetal is een maat voor de activiteit van de zon. Ook nu geldt, hoe hoger de waarde, des te gunstiger voor de HF-propagatie (op hogere banden). De zonneactiviteit kan als volgt ingedeeld worden aan de hand van het zonnevlekkengetal: laag: 0-30, gematigd: 30-60, hoog: 60-90, zeer hoog: 90-120, intensief: > 120.
De Kp-index is een maat voor de magnetische fluctuaties in de ionosfeer. Lage waarden zijn gunstig voor de HF-propagatie. Vanaf een waarde van 2 beginnen HF-condities te degraderen. Boven de 5 is er sprake van ernstige verstoring en vanaf 7 kunnen zelfs radio-blackouts voorkomen, waarbij HF-communicatie volledig uitvalt. Bij hogere Kp-indexwaarden (vanaf ongeveer 3) neemt de kans op aurora overigens toe.
De beste HF-condities op de hogere banden zijn dus te verwachten bij een hoge zonnefluxindex, een hoog zonnevlekkengetal en een lage Kp-index.
Over maximaal bruikbare frequentie (MUF) en kritische frequentie
De maximaal bruikbare frequentie (MUF) is de frequentie waarbij de verwachting is dat radiosignalen nog zullen reflecteren tegen de ionosfeer. Voor paden korter dan 3000 km zal de MUF lager zijn omdat de opstralingshoek steiler is, waardoor radiosignalen makkelijker door de ionosfeer heen dringen.
De frequentie waarbij nog reflectie optreedt terwijl de opstralingshoek 90 graden is (verticaal), heet de kritische frequentie.
Tom PC5D stelt het propagatienieuws samen. Bij de samenstelling maakt hij onder andere gebruik van de voor Nederland relevante informatie uit de volgende bronnen: het wekelijkse RSGB Propagation News, DX Info Centre, HF-Referat DARC, Poollicht.be, Make More Miles on VHF, Met Office en NOAA. Propagatienieuws maakt ook deel uit van het radiojournaal van de Zuid-Limburgse zondagochtendronde. De audio-opname van deze ronde is terug te luisteren op a22.veron.nl.
VERON