Propagatienieuws – week 52 2025

Deze week in Propagatienieuws:

• HF: DX-ers meer tijd voor de familie tijdens kerst
• Tropo: herinneringen aan betere tropo-tijden
• Sporadische-E: richting Spanje behoort tot de mogelijkheden
• Meteoorscatter: donkere nachten met mogelijkheden
• Aurora: afwachten effect nieuwe coronale gat
• EME: afname 144 MHz-ruisniveau

Propagatienieuws wordt samengesteld door Tom Koeken (PC5D).

HF

Afgelopen week waren er twee oorzaken die de propagatie negatief beïnvloedden. Het aantal zonnevlekken nam aanzienlijk af en een coronaal gat veroorzaakte een snelle zonnewind met een naar het zuiden gericht interplanetair magnetisch veld (IMF), waardoor we tijdelijk een Kp-index van 5 bereikten en een kleine magnetische storm van klasse G1.
Dit verpestte de verwachte winterse DX-omstandigheden op de lage banden. De zonneflux daalde in de loop van de week tot 116, waardoor de curve van de maximaal bruikbare frequentie daalde. Toch waren overdag verbindingen op 12 en 10 meter mogelijk, maar niet meer zo betrouwbaar en continu als voorheen.

HF-vooruitzichten

De komende week begint met een nieuw coronaal gat dat op maandag 22 december direct op de aarde is gericht. NOAA verwacht een kleine (G1) magnetische storm in de nacht van maandag op dinsdag. Deze situatie zal naar verwachting tot na de kerstdagen aanhouden. Low-band DX-ers hebben daardoor iets meer tijd voor hun familie. High-band DX-ers moeten overdag regelmatig naar de banden luisteren: De meteorologen van de USAF verwachten een stijging van de zonneflux van 115 naar 180 tot 28 december. Dat betekent dat de hogere banden aantrekkelijk blijven — 10 meter ongeveer van 0900 tot 1500 UTC, 20 meter tot ongeveer 1900 UTC. In de nacht blijft de 40 m-band meestal bruikbaar, af en toe ook de 30 m-band. Op 80 en 160 meter lijdt de ontvangst onder de snelle zonnewind; vooral polaire signaalwegen worden hierdoor beïnvloed.

Tot slot nog: de winterzonnewende valt dit jaar op zondag, precies om 15:03 UTC.
DXLook heeft een nieuwe D-RAP-weergave (D-Region Absorption Prediction) uitgebracht die amateurradio-operators helpt om HF-absorptie als gevolg van zonnevlammen in realtime te begrijpen en te visualiseren, uitleg DXLook visual

VHF en EME

Tropo

In de komende week schuift een lagedrukgebied vanuit het Westen van Frankrijk richting Sicilië, en wat later trekt een hogedrukgebied over Schotland en het zuiden van Scandinavië. De koudere wind komt vooral uit het oosten en bevat weinig vocht. Boven de Noord en Oostzee wordt wel voldoende vocht aangevoerd en ontstaat midden in de week een gebied met gematigde tot verhoogde tropo dat zich uitstrekt van Ierland tot de Baltische kust. Regenscatter lijkt niet waarschijnlijk.
Voor wie herinneringen op wil halen aan betere tropo-tijden die kan op zoek gaan naar een videofragment dat ON1AB heeft geplaatst over een 70 cm FM-verbinding vanaf Madeira naar Ierland uit oktober 2023 (link)

Sporadische-E

Tot half januari is er nog het winter Sporadic-E-seizoen. Dit wordt mede gevoed door de twee meteorenregens en de aanwezigheid van enkele nuttige straalstromen. Het gebruik van de straalstroom boven de Pyreneeën voor paden naar Spanje begin deze week is een goed begin.

Aurora

Voor Aurora is heet afwachten wat het effect wordt van het nieuwe coronale gat. De Kp index zal in de nacht van maandag op dinsdag net boven de 5 uitkomen. Houd zoals altijd de Kp-index vanaf maandag in de gaten voor hoge waarden, maar het is nog beter om de omstandigheden op de LF-banden in de gaten te houden voor tekenen van ‘waterige’ signalen.

Meteoorscatter

Lange donkere winternachten zijn potentieel goed om meteoren te zien en het is de moeite waard om deze keer twee meteorenregens te noemen. De eerste is de Ursiden, die rond 22 en 23 december zijn hoogtepunt bereikt. De tweede meteorenregen om in de gaten te houden is de Quadrantiden, die op 3 en 4 januari zijn hoogtepunt bereikt. Dit is een veel grotere meteorenregen dan de Ursiden, dus misschien wel degene om op te letten voor meteorscatter.

EME

Voor EME-operators stijgt de declinatie van de maan weer en nemen de padverliezen af. We zijn voorbij het apogeum van de maand, het punt waarop de maan het verst van de aarde verwijderd is. Het 144 MHz-ruisniveau neemt ook weer af na het bereiken van een piek op 20 december.

 

---

Over zonnefluxindex, zonnevlekkengetal en Kp-index

De zonnefluxindex (SFI) is een maat voor de ionisatiegraad van de ionosfeer. De SFI heeft een waardenbereik van 50 tot 300. Lage waarden signaleren doorgaans slechte of matige HF-condities en hoge juist goede (een hoge MUF). Tijdens de piek van een zonnevlekkencyclus meten we waarden van meer dan 200, met kortdurende uitschieters naar 300.

Het zonnevlekkengetal is een maat voor de activiteit van de zon. Ook nu geldt, hoe hoger de waarde, des te gunstiger voor de HF-propagatie (op hogere banden). De zonneactiviteit kan als volgt ingedeeld worden aan de hand van het zonnevlekkengetal: laag: 0-30, gematigd: 30-60, hoog: 60-90, zeer hoog: 90-120, intensief: > 120.

De Kp-index is een maat voor de magnetische fluctuaties in de ionosfeer. Lage waarden zijn gunstig voor de HF-propagatie. Vanaf een waarde van 2 beginnen HF-condities te degraderen. Boven de 5 is er sprake van ernstige verstoring en vanaf 7 kunnen zelfs radio-blackouts voorkomen, waarbij HF-communicatie volledig uitvalt. Bij hogere Kp-indexwaarden (vanaf ongeveer 3) neemt de kans op aurora overigens toe.

De beste HF-condities op de hogere banden zijn dus te verwachten bij een hoge zonnefluxindex, een hoog zonnevlekkengetal en een lage Kp-index.

Over maximaal bruikbare frequentie (MUF) en kritische frequentie

De maximaal bruikbare frequentie (MUF) is de frequentie waarbij de verwachting is dat radiosignalen nog zullen reflecteren tegen de ionosfeer. Voor paden korter dan 3000 km zal de MUF lager zijn omdat de opstralingshoek steiler is, waardoor radiosignalen makkelijker door de ionosfeer heen dringen.

De frequentie waarbij nog reflectie optreedt terwijl de opstralingshoek 90 graden is (verticaal), heet de kritische frequentie.

 

 

---

Tom PC5D stelt het propagatienieuws samen. Bij de samenstelling maakt hij onder andere gebruik van de voor Nederland relevante informatie uit de volgende bronnen: het wekelijkse RSGB Propagation News, DX Info Centre, HF-Referat DARC, Poollicht.be, Make More Miles on VHF, Met Office en NOAA. Propagatienieuws maakt ook deel uit van het radiojournaal van de Zuid-Limburgse zondagochtendronde. De audio-opname van deze ronde is terug te luisteren op a22.veron.nl.