QRSS-signalen: Hoeveel zijn er op te vangen op de 28 MHz-band?

Begin 2024 begon John EI7GL aan een persoonlijke uitdaging om te kijken hoeveel QRSS-signalen hij gedurende het volledige jaar op de 28 MHz-band kon ontvangen. Aan het einde van het jaar had hij screenshots van niet minder dan 26 roepnamen in 11 verschillende DXCC-landen.

Hij verklaarde onlangs op zijn blogspot geen interesse te hebben om een nieuwe lijst te beginnen voor het jaar 2025. Op die manier heeft hij besloten de uitdaging gewoon verder te zetten en geen einddatum voor deze uitdaging vast te leggen. Je leest er alles over via deze link. Momenteel staat de teller op 29 roepnamen en 12 verschillende DXCC-landen.

Op 16 juli 2025 zag hij QRSS-signalen binnenkomen terwijl hij luisterde op de 10m WSPR-frequentie 28,1246 MHz. Toen hij keek, zag hij een mooie en duidelijke schermafbeelding van GB3PKT, G0MBA en G0PKT.

Op 20 juli 2025 slaagde John erin een screenshot te maken van ON4CDJ in België, zoals te zien is in de bijgevoegde afbeelding. Het signaal was niet erg sterk, maar voldoende voor een positieve bevestiging.

Op 12 augustus 2025 slaagde hij erin een schermafbeelding te maken van DL3PB in Duitsland, zoals te zien is in de bijgevoegde afbeelding. Peter DL3PB gebruikte deze keer de visuele SlowHell-modus in plaats van morsecode, maar de roepnaam is heel duidelijk te zien.

Grote afstanden overbruggen met weinig vermogen door middel van QRSS-signalen of extreem langzame morsesignalen

QRSS-signalen zijn extreem langzaam verzonden morsesignalen die door radioamateurs worden gebruikt voor experimentele communicatie over lange afstanden met zeer laag zendvermogen (QRPp). Meer bepaald is QRSS een CW-mode waarbij de bandbreedte van de ontvanger drastisch wordt verlaagd en de snelheid waarmee code wordt verzonden, wordt vertraagd tot boven een snelheid die normaal gesproken met het gehoor leesbaar zou zijn.

Omdat ontvangen ruis recht evenredig is met de ontvangerbandbreedte, is het gebruik van een bandbreedte van minder dan 1 Hz gebruikelijk in QRSS. Dit komt vooral tegemoet aan de behoeften van QRP (laag vermogen), omdat hiermee extreem zwakke signalen kunnen worden ontvangen en gedecodeerd zelfs bij veel achtergrondruis. De QRSS-signalen liggen net onder de WSPR-frequentie (28,1246 MHz), dus beide modes kunnen tegelijkertijd worden gemonitord.

De naam QRSS komt van de Q-code QRS, wat “zend langzamer” betekent. De extra “S” benadrukt dat het hier extreem langzaam gaat — vaak worden tekens verzonden met een snelheid van maar 1 teken per minuut of zelfs nog trager. Hoewel er op die manier een aanzienlijke verbetering in de prestaties bij het ontvangen van zeer zwakke signalen wordt waargenomen, is de hoeveelheid overgedragen gegevens natuurlijk zeer beperkt.

Vanwege de smalle bandbreedte is frequentiestabiliteit vanzelfsprekend erg cruciaal, zowel bij de ontvanger als bij de zender. Omdat de demodulatie van CW het mogelijk maakt om meerdere frequenties binnen de doorlaatband tegelijkertijd te bewaken, wordt een ontvangen signaal zelfs weergegeven in het geval van een zekere frequentiedrift. Ook kunnen meerdere signalen van aangrenzende kanalen naast elkaar worden weergegeven, tenminste als deze allemaal binnen de doorlaatband vallen.

Enkele kenmerken van QRSS-signalen

• 

  Op 16 juli 2025 zag John EI7GL QRSS-signalen binnenkomen terwijl hij luisterde op de 10m WSPR-frequentie 28,1246 MHz. Toen hij keek, zag hij een mooie en duidelijke schermafbeelding van GB3PKT, G0MBA en G0PKT.

  Zeer laag vermogen (soms minder dan 1 milliwatt).

• Extreem trage snelheid, zodat de signalen langer hoorbaar zijn.
• Menselijke ontvangst van de signalen is onmogelijk — de detectie gebeurt met software die het signaal grafisch weergeeft op een watervaldisplay.
• Gebruikt voor propagatieonderzoek (bijvoorbeeld hoe signalen zich op HF-frequenties over duizenden kilometers verplaatsen).

Waarom gebruiken radioamateurs eigenlijk QRSS-signalen?

QRSS maakt het mogelijk om signalen te detecteren die ver onder de ruisdrempel liggen. Dat betekent dat zelfs met een miniem zendvermogen, goede verbindingen en perfecte  signaaldetectie over grote afstanden mogelijk zijn — ideaal voor experimenten en wetenschappelijk onderzoek binnen de amateurradiowereld.

Radioamateurs gebruiken QRSS dus om verschillende redenen, vooral binnen het experimentele en technische domein van de uitdagende radiohobby.

Dit zijn enkele van de belangrijkste motieven

1. De detectie van zeer zwakke signalen is zeer uitdagend.
   • QRSS-signalen worden zo langzaam verzonden dat een smalle bandbreedte vanzelfsprekend is. Daardoor kunnen ze zelfs ver onder het ruisniveau nog gedetecteerd worden met behulp van gespecialiseerde software. Dit maakt QRSS perfect voor het verkennen van de grenzen van communicatie bij extreem laag zendvermogen (QRPp).
2. Onderzoek naar de propagatie.
   • QRSS wordt veel gebruikt voor HF-propagatieonderzoek. Omdat de signalen lang op één frequentie aanwezig zijn, kunnen ze makkelijk gevolgd worden bij veranderende ionosferische omstandigheden. Radioamateurs kunnen zo onderliggende propagatiepaden ontdekken die met snelle signalen niet of zeer moeilijker zichtbaar zijn.
3. Technisch experimenteren.
   • QRSS is een speerpunt voor wie houdt van precisie, uitdagende zelfbouw en software-analyse. Er zijn QRSS-bakens en zelfgebouwde zendertjes die met een milliwatt aan vermogen zenden en die wereldwijd worden ontvangen. Het gebruik van waterfalldisplays (zoals Argo of Spectrum Lab) maakt dit mogelijk. Door een SSB-ontvanger aan te sluiten op een computergeluidskaart, kan door de software een ontvangen signaal worden vastgelegd en kan het signaalniveau bij elke frequentie worden weergegeven ten opzichte van de frequentie en de tijd.
4. Grote afstanden overbruggen met weinig vermogen.
   • QRSS is een manier om met minder dan 1 milliwatt zendvermogen toch over duizenden kilometers gedetecteerd te worden. Dat is een zeer boeiende uitdaging voor wie de grenzen van de radiotechniek wil opzoeken. De zenders zijn doorgaans kleine QRP- of QRPp-apparaten en meestal een zelfgemaakt ontwerp.
     Ga ook eens kijken op https://www.qrz.com/db/DL3PB

Goede websites en bronnen voor de techniek achter QRSS-signalen

1. The Knights QRSS Page (ON5EX)
2. W4HBK QRSS Grabber Page
3. PA1SDB QRSS info (Nederlandstalig)
4. QRSS Plus (grabber netwerk)

Soms verrassend moeilijk

In de blogspot van John EI7GL lezen we dat het verrassend moeilijk was om het signaal van Peter DL3PB in Duitsland op te vangen. John wist dat hij in de zomer af en toe QRSS-signalen uitzond op 28 MHz, maar John had voorheen nooit iets gezien alhoewel hij heel vaak CW-bakens vanuit Duitsland hoorde. Maar waarom was het zo moeilijk om DL3PB op te vangen? John vraagt zich af of hij wel op het juiste moment luisterde naar de signalen?

Het probleem is ‘perceptie’ versus ‘realiteit’, zo lezen wij. Hij associeert Duitsland met een gemakkelijke afstand op Sporadic-E, dus het is voor hem heel gemakkelijk om Duitsland op 28 MHz te horen en te werken. De meeste signalen die hij op 28 MHz vanuit Duitsland ziet, bevinden zich op een afstand van ongeveer 1200-1600 km.

Duitsland is echter een groot land en DL3PB ligt in het uiterste westen. Met 1030 km is Peter DL3PB niet verder weg dan bijvoorbeeld sommige stations in Nederland.

Een afstand van 1000 km voor Sporadic-E op 28 MHz is niet zo zeldzaam, maar zeker meer ongebruikelijk dan bijvoorbeeld 1500 km. Dit komt doordat de signalen op 1500 km vanuit de Sporadic-E-laag onder een kleinere hoek worden teruggekaatst. Hoe dichterbij het station, bijvoorbeeld 1000 km, hoe groter de hoek en hoe kleiner de kans.

De combinatie van iemand die met tussenpozen signalen verstuurt en de kleinere kans op kortere skips, maakt het op die manier lastig om DL3PB te vangen.

QRSS draait dus om technische verfijning en efficiëntie, maar dus niet om snelle communicatie. Het is een fascinerend nichegebied binnen de amateurradio.

Laat zeker weten indien je ervaring hebt met QRSS.

Hiermee komt het QRSS-totaal voor 28 MHz tot nu toe op 29 roepnamen en 12 DXCC-landen

1. 

   QRSS wordt veel gebruikt voor HF-propagatieonderzoek. Omdat de signalen lang op één frequentie aanwezig zijn, kunnen ze makkelijk gevolgd worden bij veranderende ionosferische omstandigheden.

   8 januari 2024: VE1VDM – DXCC #1

2. 10 januari 2024: VA1VM
3. 15 januari 2024: G0MBA – DXCC #2
4. 15 januari 2024: G0PKT
5. 15 januari 2024: AE0V – DXCC #3
6. 16 januari 2024: RD4HU – DXCC #4
7. 16 januari 2024: W1BW
8. 17 januari 2024: OH5KUY – DXCC #5
9. 18 januari 2024: TF3HZ – DXCC #6
10. 6 februari 2024: VA3RYV
11. 16 februari 2024: IK2JET-DXCC #7
12. 16 februari 2024: N8NJ
13. 21 februari 2024: PY3FF – DXCC #8
14. 26 februari 2024: VE6NGK
15. 27 februari 2024: NM5ER
16. 28 februari 2024: VK4BAP – DXCC #9
17. 2e Maart 2024: WA1EDJ
18. 5 maart 2024: FR1GZ/B – DXCC #10
19. 30 april 2024: IK1WVQ
20. 8 mei 2024: IW0HK/B
21. 14 mei 2024: IZ1KXQ/B
22. 3 juni 2024: M0GBZ
23. 3 juni 2024: G0FTD
24. 17 oktober 2024: AA7US
25. 19 oktober 2024: DJ5CW – DXCC #11
26. 21 oktober 2024: KC2CHK
27. 16 juli 2025: GB3PKT
28. 20 juli 2025: ON4CDJ – DXCC #12
29. 12 augustus 2025: DL3PB

Met dank aan Ronny Plovie ON6CQ