SAQ Grimeton kondigt traditionele kerstuitzending aan op 24 december 2025

Het erfgoedstation SAQ Grimeton, beheerd door de Alexander SAQ Grimeton Friendship Association, kondigt aan dat het op woensdag 24 december 2025 opnieuw zijn traditionele kerstboodschap op 17,2 kHz CW zal uitzenden.

Deze unieke uitzending wordt verzorgd met de historische 200 kW Alexanderson-alternator, een technisch meesterwerk dat precies 101 jaar geleden, namelijk op 1 december 1924, in commerciële dienst werd genomen voor telegramverkeer tussen Zweden en de Verenigde Staten.

De laatste nog operationele elektromechanische zender ter wereld

Vandaag de dag is SAQ de laatste nog operationele elektromechanische zender ter wereld uit deze pionierstijd van de radiocommunicatie — een levend monument én UNESCO-werelderfgoed. De SAQ Alexanderson-alternator in Grimeton (Zweden) is één van de meest indrukwekkende en unieke overblijfselen uit het vroegste tijdperk van draadloze langegolf communicatie.

De Alexanderson-alternator is een elektromechanische hoogfrequente generator die bedoeld was voor langegolf transmissie (VLF – Very Low Frequency). Het toestel werd ontwikkeld door de Zweeds-Amerikaanse ingenieur Ernst F.W. Alexanderson rond 1904–1918 en werd in de jaren 1920 wereldwijd geïnstalleerd voor intercontinentale draadloze communicatie.

In tegenstelling tot moderne zenders die elektronisch oscilleren, wekt de alternator radiogolven op door een snel draaiende mechanische rotor. Dit maakt het één van de meest fascinerende technische creaties uit de pre-elektronenbuistijd.

Op 1 december 1924 werd de 200 kW Alexanderson-wisselstroomgenerator met de roepnaam “SAQ” in gebruik genomen voor telegramverkeer tussen Zweden en de Verenigde Staten. 101 jaar later is de zender de enige overgebleven elektromechanische zender uit dit tijdperk die nog steeds in werkende staat is. Op kerstavond, woensdag 24 december 2025, staat de zender gepland om de traditionele kerstboodschap over de hele wereld te verspreiden, op 17,2 kHz CW.

Programma en uitzendschema

• 07:00 CET (06:00 UTC): Het bezoekerscentrum is geopend voor bezoekers met koffie, kerstbroodjes en gembersnapjes.
• 08:00 CET (07:00 UTC): De zenderhal van het werelderfgoed Grimeton is geopend voor bezoekers.

Uitzending & YouTube Live stream

• 08:00 CET (07:00 UTC): De zenderhal van het werelderfgoed Grimeton wordt geopend voor bezoekers.
• 08:20 CET (07:20 UTC): Live stream op YouTube begint.
• 08:30 CET (07:30 UTC): Opstarten en afstemmen van de Alexanderson Alternator SAQ.
• 09:00 CET (08:00 UTC): Uitzending van een kerstboodschap van SAQ.

Testuitzendingen

Men is van plan om op vrijdag 19 december van 13:00 tot 16:00 uur CET (12:00 -15:00 uur UTC) enkele testuitzendingen uit te voeren. SAQ zal tijdens dit interval korter in de lucht zijn, omdat ze dan afstemmingen, tests en metingen zullen uitvoeren. Uw opmerkingen zijn welkom op info@alexander.n.se.

QSL-rapporten aan SAQ

Uw QSL-rapporten aan SAQ zijn van harte welkom en worden zeer gewaardeerd! Voor een gegarandeerde E-QSL, gelieve te rapporteren via deze link.

Men kan niet garanderen dat meldingen per e-mail/post/bureau worden bevestigd.

Het online formulier is beschikbaar van 24 december 2024 tot 10 januari 2025.

SAQ Grimeton: De Laatste Werkende Alexanderson-alternator ter Wereld

Wie op 24 december of tijdens Alexanderson Day ooit heeft afgestemd op 17,2 kHz, weet hoe bijzonder het is: een krachtig CW-signaal van een zender die al meer dan een eeuw oud is. Het komt van SAQ Grimeton, een werelderfgoedsite in Zweden en de laatste nog operationele Alexanderson-alternator ter wereld. Deze unieke installatie is een technisch monument dat ons terugvoert naar de pionierstijd van intercontinentale draadloze communicatie.

Een elektromechanisch meesterwerk

In een tijd vóór elektronenbuizen en ver vóór moderne zendtechniek ontwikkelde ingenieur Ernst Frederik Werner Alexanderson (1878–1975) een revolutionaire oplossing voor langegolftransmissie: de elektromechanische HF-alternator.

Geen kristaloscillator, geen buizen, geen transistors — maar een mechanische rotor van bijna een meter, die met hoge snelheid ronddraait en zo een uiterst stabiele draaggolf genereert.

Het resultaat was indrukwekkend

• 200 kW vermogen.
• 17,2 kHz zendfrequentie.
• Intercontinentale reikwijdte.
• Een signaal dat zelfs vandaag nog ontvangen kan worden met eenvoudige VLF-antennes.

De installatie in Grimeton werd gebouwd tussen 1922 en 1924 als onderdeel van een wereldwijd communicatienetwerk van RCA. Het doel was duidelijk: betrouwbaar telegramverkeer tussen Europa en de Verenigde Staten.

Op 1 december 1924 werd de zender in commerciële dienst genomen. Gedurende tientallen jaren was SAQ een van de belangrijkste langegolfstations in Europa. Radiotelegrafie via VLF speelde een cruciale rol in diplomatie, handel en scheepvaart.

Een wereldwijde zeldzaamheid

Wat SAQ vandaag zo bijzonder maakt, is dat alle andere Alexanderson-alternators zijn verdwenen, gesloopt of onbruikbaar geworden. Het exemplaar in Grimeton is het enige dat tot op vandaag:

• volledig intact is.
• technisch onderhoud krijgt.
• in werkende staat blijft.
• nog effectief uitzendt.

Daarom werd de site in 2004 opgenomen op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.

Jaarlijks wordt SAQ nog enkele keren opgestart, waaronder op kerstavond, wanneer een korte CW-boodschap wordt uitgezonden. Wereldwijd proberen radioamateurs en VLF-enthousiastelingen het signaal te ontvangen — een moderne traditie die de geschiedenis levend houdt.

QSL-rapporten worden zeer gewaardeerd; ontvangst lukt vaak met verrassend eenvoudige middelen zoals een lange draad en een VLF-converter of een SDR.

Verleden, heden en toekomst

SAQ Grimeton is veel meer dan een museumstuk. Het is:

• een werkend voorbeeld van vroege radiotechniek.
• een UNESCO-monument.
• een educatief centrum.
• een symbool van ingenieurskunst en internationale communicatie.

Dankzij vrijwilligers en steun van de Alexander SAQ Grimeton Friendship Association blijft dit unieke erfgoed bewaard — en vooral: in werking.

Amateurstation SK6SAQ

Op kerstavond 2025 zal het amateurradiostation SK6SAQ niet actief zijn.

Met dank aan Ronny Plovie ON6CQ