Tijd- en standaardfrequentiestations: de onzichtbare bakens van de kortegolf
De eerste van twee pagina’s uit het World Radio TV Handbook van 1972 laten zien wat er toen te horen was, samen met de gebruikte frequenties.
Voor veel radioamateurs en DX-luisteraars roept het geluid onmiddellijk herinneringen op: een reeks nauwkeurige tikken, een monotone stem die de tijd aankondigt, of een karakteristieke morsesignatuur die elk uur weer opduikt.
Lang voordat internet, GPS en smartphones de tijd tot op de milliseconde nauwkeurig beschikbaar maakten, vertrouwden scheepvaart, luchtvaart, wetenschap en radioamateurs op een wereldwijd netwerk van tijd- en standaardfrequentiestations.
Deze bijzondere zenders vormden tientallen jaren lang de ruggengraat van de wereldwijde tijdsynchronisatie. Tegelijk waren ze voor kortegolfluisteraars geliefde DX-objecten en betrouwbare bakens om propagatiecondities te beoordelen.
Stations die gebruikmaken van tijd en standaardfrequentie bestaan al heel lang. Ooit waren er meer dan twintig van zulke stations verspreid over de hele wereld.
Een wereld vol tijdsignalen
In de jaren 1970 beleefden tijdstations hun hoogtepunt. Volgens het World Radio TV Handbook van 1972 waren meer dan twintig verschillende tijd- en frequentiestations actief verspreid over de wereld. Vanuit Ontario in Canada wist DX’er Dan Greenall er minstens tien regelmatig te ontvangen, afkomstig uit Noord- en Zuid-Amerika, Europa, Azië en Australië.
Tot de bekendste behoorden:
- WWV
- WWVH
- CHU
- JJY
- BPM
- RWM
- VNG
- YVTO
- LOL
- FTK77
Voor radioamateurs waren deze stations veel meer dan een klok. Ze fungeerden als referentiepunten om ontvangers te testen, frequenties te kalibreren en de actuele propagatie op verschillende banden te beoordelen.
Meer dan alleen de juiste tijd
De oorspronkelijke functie van tijdstations was essentieel. Exacte tijd was noodzakelijk voor navigatie, wetenschappelijk onderzoek, telecommunicatie en militaire toepassingen. Daarnaast zonden deze stations uiterst nauwkeurige standaardfrequenties uit waarmee apparatuur kon worden afgeregeld.
In een tijd waarin kristaloscillatoren nog niet de stabiliteit van vandaag hadden, vormden deze uitzendingen een onmisbaar hulpmiddel. Veel laboratoria, radioamateurs en technische scholen gebruikten de signalen om hun meetapparatuur te controleren.
Voor DX’ers hadden de stations nog een extra voordeel. Omdat ze dag en nacht uitzonden op vaste frequenties, waren ze ideale propagatiebakens. Een sterk signaal uit Canada, Japan of Australië vertelde onmiddellijk iets over de toestand van de ionosfeer.
De grote overlevenden
De tweede van twee pagina’s uit het World Radio TV Handbook van 1972 laten zien wat er toen te horen was, samen met de gebruikte frequenties.
Van de meer dan twintig tijdstations die in de jaren zeventig van de vorige eeuw actief waren, zijn er vandaag nog maar enkele overgebleven. De meeste verdwenen door de opkomst van satellietnavigatie, internetverbindingen en digitale tijdsynchronisatie.
Toch zijn er nog enkele bekende namen actief op de kortegolf.
WWV en WWVH
De Amerikaanse tijdstations WWV in Colorado en WWVH op Hawaï behoren tot de bekendste ter wereld. Ze zenden nog steeds uit op meerdere frequenties tussen 2,5 en 20 MHz. Het verschil is eenvoudig hoorbaar: WWV gebruikt een mannelijke stem, terwijl WWVH een vrouwelijke stem gebruikt voor de tijdsaankondigingen.
BPM
China onderhoudt nog steeds het station BPM, dat uitzendt op onder andere 2,5 ; 5 ; 10 en 15 MHz. De identificatie wordt zowel in morsecode als via gesproken aankondigingen uitgezonden.
RWM
Rusland exploiteert nog altijd RWM nabij Moskou. Dit station is herkenbaar aan zijn nauwkeurige tijdpulsen en morsesignalen. Voor Europese luisteraars is RWM vaak één van de gemakkelijkst te ontvangen tijdstations.
CHU
Het Canadese CHU in Ottawa was jarenlang een van de meest geliefde tijdstations onder radioamateurs. De tweetalige aankondigingen in het Engels en Frans maakten het station uniek. Helaas staat CHU gepland om zijn uitzendingen op 22 juni 2026 definitief te beëindigen, waarmee opnieuw een stuk radiogeschiedenis verdwijnt. Wanneer op 22 juni 2026 de zenders definitief worden uitgeschakeld, verdwijnt niet zomaar een kortegolf tijdsignaalstation. Dan verdwijnt een stukje levende radiogeschiedenis.
Misschien is dit dus het moment om nog één keer af te stemmen op 3330, 7850 of 14670 kHz en zo een QSL-kaart te bemachtigen. Om nog één keer de stemmen van Harry Mannis en Simon Durivage te horen. Om nog één keer dat karakteristieke tikken uit Ottawa door de ruis van de ether te laten klinken. Lees ook het voorgaande artikel hierover.
Tijdstations als DX-uitdaging
Hoewel moderne technologie de oorspronkelijke functie grotendeels heeft overgenomen, blijven tijdstations populair onder luisteraars.
Voor beginnende kortegolf luisteraars vormen ze een uitstekende eerste DX-uitdaging. Ze werken met relatief sterke signalen, hebben voorspelbare uitzendschema’s en bieden een directe indicatie van de propagatie op een bepaalde band.
Bovendien hebben veel van deze stations een rijke geschiedenis die teruggaat tot het begin van de twintigste eeuw. Ze vormen levende monumenten van een tijd waarin radio de enige manier was om nauwkeurige tijd wereldwijd te verspreiden.
Luister nu het nog kan
De lijst van actieve tijdstations wordt steeds korter. Waar in de jaren zeventig van de vorige eeuw nog een twintigtal signalen vanuit alle continenten te horen waren, zijn vandaag slechts enkele overlevenden actief op de kortegolf.
Juist daarom blijven ze fascinerend. Elke secondepuls, elke morsesignatuur en elke gesproken tijdsaankondiging herinnert ons aan een tijdperk waarin radiogolven de wereld verbonden en de exacte tijd letterlijk door de ether reisde. Voor radioamateurs en DX’ers zijn deze stations niet zomaar technische hulpmiddelen. Het zijn bakens van geschiedenis, wetenschap en radiocultuur. En zolang ze nog uitzenden, blijven ze het afstemmen meer dan waard. Een link naar enkele oude QSL-kaarten is hier te vinden.
Bron
- Artikel van Dan Greenall op de SWLing Post, gebaseerd op luisterervaringen in Ontario en historische gegevens uit het World Radio TV Handbook.
- Lees het volledig artikel met als titel: ‘Tijdstations uit de jaren 70, gehoord in Ontario, Canada – en wat je er vandaag de dag nog steeds kunt horen.‘ door Dan Greenall.
Lees ook
Luister ook naar enkele signalen
- https://swling.com/blog/
- https://archive.org/details/time-station-vng-1971
- https://archive.org/details/wwv-format-change-july-1-1971
Met dank aan Ronny Plovie ON6CQ
VERON
VERON