Wordt de draaibare antenne in Moosbrunn dan toch niet opgeblazen?

Update: De draaibare antenne in Moosbrunn is opgeblazen

De gemeente Moosbrunn heeft aangekondigd dat in het kader van de sluiting van de ORS-zendfaciliteit de opvallende draaibare antenne – afhankelijk van het weer – op 30 januari 2025 zal worden opgeblazen. Het ORS-zendsysteem met de opvallende draaibare antenne aan de Prügelweg in de gemeente Moosbrunn nabij Wenen is bijna tien jaar lang gebruikt door RADIO DARC voor de zondagse uitzending op de frequentie 6076 kHz. De kortegolfzender is op 31 december 2024 definitief gesloten en uitgeschakeld.

Update: 29 januari 2025

Gisteren konden we op de site van de DARC het teleurstellende bericht gelezen dat drie dagen eerder dan gepland, de machtige draaibare antenne van de ORS-kortegolfzender in Moosbrunn bij Wenen door een gecontroleerde explosie is neergehaald. Hiermee heeft de ORS de definitieve ontmantelingswerkzaamheden op de kortegolfzendlocatie in Moosbrunn afgerond.

Moosbrunn is vanaf vandaag geschiedenis.

RADIO DARC

Het zendsysteem in Moosbrunn is jarenlang gebruikt voor uitzendingen van verschillende omroepen. Internationale radiostations, religieuze programma’s en speciale diensten zoals RADIO DARC. Op zondagen zond RADIO DARC uit op de frequentie 6076 kHz en bereikte daarmee een grote groep radioliefhebbers, vooral in Europa maar ook daarbuiten. De uitzendingen waren gericht op radio-enthousiastelingen en boden een breed scala aan onderwerpen, van technische informatie en hobbyprojecten tot interviews en nieuws over radiotechnologie.

De eerder geplande sloop van de markante draaiantenne van de kortegolfzender in Moosbrunn is echter uitgesteld. Het reusachtige object, dat onderdeel is van het kortegolf zendcomplex van de ORS (Österreichische Rundfunksender GmbH), zou op donderdag 23 januari 2025 worden ontmanteld. De reden voor het uitstel is op dit moment niet volledig duidelijk.

Op 31 december 2024 is de zender in Moosbrunn definitief uitgeschakeld, waarmee een tijdperk van bijna tien jaar RADIO DARC-uitzendingen op 6076 kHz ten einde kwam. De sluiting is onderdeel van een bredere trend waarbij traditionele kortegolfstations wereldwijd worden uitgeschakeld. Deze trend wordt gedreven door de afname van het gebruik van kortegolfradio en de stijgende kosten voor het onderhoud van de dure en soms verouderde infrastructuur.

De beslissing om de zender in Moosbrunn te sluiten werd met gemengde gevoelens ontvangen

De redenen voor het uitstel variëren van mogelijk ongunstige weersomstandigheden tot speculaties dat het besluit om de antenne te behouden, heroverwogen wordt. Een alternatieve datum voor de sloop, namelijk 31 januari 2025 werd eerder genoemd.

De sluiting van de kortegolfzender in Moosbrunn markeert het einde van een opmerkelijke periode in de geschiedenis van radiocommunicatie. Dit zendsysteem, met zijn karakteristieke draaiantenne, speelde bijna een decennium een sleutelrol voor RADIO DARC (Deutsche Amateur-Radio Club) en andere programma’s die gebruikmaakten van de unieke eigenschappen van kortegolfcommunicatie. De zendmast en de bijbehorende infrastructuur waren niet alleen een technisch hoogstandje, maar ook een symbool van de blijvende waarde van radio-uitzendingen in een tijdperk dat steeds meer wordt gedomineerd door digitale communicatie en streamingdiensten.
Sinds maart 2015 zendt Radio DARC wekelijks uit met een focus op de wereld van amateurradio en kortegolfcommunicatie. Het programma biedt een mix van technische tips, marktberichten, DX-nieuws en interviews, afgewisseld met muziek uit de jaren 70 en 80. Het programma, geproduceerd door de Duitse Amateur Radio Club (DARC), is gericht op zowel radioamateurs alsook op een breder publiek.

De rol van de kortegolfzender in Moosbrunn

Gelegen in de kleine gemeente Moosbrunn, op slechts enkele kilometers ten zuiden van Wenen, was het ORS-zendsysteem een onmisbaar knooppunt voor internationale kortegolfuitzendingen. Kortegolfzendstations zoals die in Moosbrunn hebben de unieke eigenschap radiosignalen over grote afstanden te verspreiden. Tot ver buiten Europa.
De reusachtige draaiantenne is een technisch hoogstandje binnen de wereld van de radio. Het bouwwerk bestaat uit twee 76 meter hoge masten, een reflectornet, en een combinatie van Halbwellen-Faltdipolen. Het geheel is geplaatst op een draaibare basis van 85 meter doorsnede. Met een gewicht van 320 ton en een volledig draaivermogen van 360 graden, wat acht minuten in beslag neemt, was de antenne in staat om zeer gericht uit te zenden.

Aanvankelijk probeerden radioamateurs en ook oud-werknemers de installatie in Moosbrunn op de monumentenlijst te krijgen of er een technisch museum van te maken. Dit werd echter afgewezen. De aankondiging van de sloop komt voor veel betrokkenen dan ook als een verrassing. De sloop van het omroepcomplex staat nu voorlopig gepland voor vrijdag 31 januari.

Antenne

De antenne is gebruikt voor het uitzenden op verschillende golflengtes, waaronder 49, 41 en 31 meter aan de ene kant, en 25, 19, 16 en 13 meter aan de andere kant. De maximale zendcapaciteit is 500 kilowatt.

De kortegolfzender in Moosbrunn bij Wenen is op 31 december 2024 gesloten en uitgeschakeld. RADIO DARC zendt al bijna tien jaar haar belangrijkste zondagprogramma uit op deze zender op de frequentie 6070 kHz.

Zoals de technische leiding van de Oostenrijkse radio-omroep op verzoek heeft verklaard, is er geen sprake van verder gebruik. Alle pogingen om de locatie te behouden, al was het in een ontmantelde staat, zijn mislukt.

In een verklaring van het ORF-management staat:

“Na intern overleg willen wij u mededelen dat de eerder besloten verwijdering van de antennes ook doorgevoerd zal worden en dat verdere overwegingen omtrent het gebruik van dit pand niet meer nodig zijn.”

Op 19 oktober 2024 stopte de laatste kortegolfuitzending van de Oostenrijkse Omroep ORF op de frequentie 6155 kHz via het zendstation Moosbrunn.
Deze beslissing volgde op het besluit van Adventist World Radio (AWR) om alle externe kortegolfuitzendingen te beëindigen. De sluiting was dus onvermijdelijk.

Verminderde activiteit door stijgende energieprijzen

Het zendstation in Moosbrunn was de afgelopen twintig jaar afhankelijk van contracten met externe klanten. In 2023 werd een deel van deze contracten niet meer verlengd door de sterk gestegen energieprijzen. Twee zenders, elk met een vermogen van 100 kW en geïnstalleerd in het jaar 2000, bleven operationeel. Diverse gespecialiseerde antennes, waaronder een rondstralende quadrant-antenne en een draaiende log-periodische antenne, werden dus nog gebruikt. Het zendstation sloot in december 2024 af met een laatste uitzending via 9635 kHz, als onderdeel van de jaarlijkse kerstgroet van de Norddeutscher Rundfunk (NDR) aan zeevarenden.

Wereldwijd verminderd gebruik van de kortegolf

Adventist World Radio (AWR) begon in de jaren ’30 van de vorige eeuw met kortegolfuitzendingen in de Verenigde Staten en breidde zich later wereldwijd uit. Hun eerste zenderlocatie buiten de VS was in Portugal, waar zij samenwerkten met de Deutsche Welle. Door de jaren heen zijn meerdere pogingen om zenders in andere landen te exploiteren gestopt vanwege technische en politieke obstakels, waaronder stations in Malta, Andorra en Italië. Uiteindelijk beëindigde AWR al hun kortegolfuitzendingen in Europa. De zender verloor op die manier zijn belangrijkste uitzendklant, Adventist World Radio.
Daardoor bleef er voor de ORS-zender nog maar een handvol klanten over, waaronder Radio DARC.
Na weken van speculatie bevestigde het Oostenrijkse ORS kortegolf radiostation de sluitingsdatum. Het nieuws kwam op 14 oktober 2024 in het wekelijkse Radio DARC-programma van de Duitse nationale amateurradiovereniging.

Draaibare antenne Moosbrunn-complex is een technisch hoogstandje

Deze antenne, ontworpen om de richting van uitzendingen nauwkeurig te sturen, was een essentieel onderdeel van het succes van de zender. Dankzij deze technologie zijn de uitzendingen van RADIO DARC en andere programma’s met hoge betrouwbaarheid en kwaliteit over lange afstanden te ontvangen.

RADIO DARC stond bekend als een unieke stem binnen de wereld van amateurradio. De uitzendingen richtten zich op een nichepubliek, maar wisten een trouwe en gepassioneerde luisteraarsbasis op te bouwen. Voor veel radioamateurs en kortegolfenthousiastelingen vormden de programma’s een wekelijkse traditie. De inhoud van de uitzendingen varieerde van technisch advies en discussies over de nieuwste ontwikkelingen in radiocommunicatie tot educatieve segmenten over de geschiedenis van de radio.

De keuze voor kortegolf als medium was geen toeval. Hoewel het bereik van kortegolfuitzendingen afhankelijk is van verschillende factoren, waaronder de tijd van de dag en de activiteit van de zon, biedt het een unieke mogelijkheid om grote afstanden te overbruggen. Voor de radiogemeenschap, die vaak waarde hecht aan traditionele en analoge technologieën, was kortegolf een logische keuze. Bovendien bood het een zekere onafhankelijkheid van commerciële en digitale platforms, wat het medium aantrekkelijk maakte voor liefhebbers van traditionele radiotechniek.

Einde van een tijdperk

Voor talrijke liefhebbers van kortegolfradio betekende het verlies van de zender het einde van een tijdperk en een belangrijke bron van radiocontact. Aan de andere kant weerspiegelt de sluiting ook de veranderende tijden, waarin digitale technologieën steeds meer de overhand krijgen. Streamingdiensten, podcastplatforms en andere digitale media hebben de rol van traditionele uitzendingen op veel manieren overgenomen, wat heeft geleid tot een afname van de vraag naar kortegolfzendcapaciteit.

Het stopzetten van de zender in Moosbrunn was niet alleen een technische kwestie, maar ook een emotionele gebeurtenis voor de mensen die betrokken waren bij de operaties en de luisteraars die jarenlang op de uitzendingen vertrouwden. Het is belangrijk om te erkennen dat deze zender niet alleen een technische faciliteit was, maar ook een cultureel en sociaal fenomeen dat mensen samenbracht door middel van de gedeelde passie voor radio.

Eerste uitzending vanuit Woofferton

Vanaf 1 januari 2025 zendt Radio DARC uit vanuit Woofferton in Engeland. Een zenderlocatie die eigendom is van Encompass Media, een dochterbedrijf van de BBC. De zender in Woofferton beschikt over tien krachtige zenders en een uitgebreide antenne-infrastructuur. De nieuwe uitzendlocatie maakt gebruik van de frequentie 9670 kHz, met een zendvermogen van 125 kW en een effectieve ERP van ongeveer 4 megawatt.
De eerste uitzending vanuit Woofferton was op 5 januari 2025. Daarnaast blijft de bestaande frequentie 6070 kHz beschikbaar. Uitgezonden via Channel292, een zender nabij Ingolstadt in Duitsland.
Met deze verhuizing naar Engeland blijft Radio DARC één van de weinige kortegolfprogramma’s met een productie in Europa. Ook zet het zijn missie voort om amateurradiogebruikers en liefhebbers van kortegolf verder te informeren en te inspireren.

De toekomst van kortegolfradio

Hoewel de sluiting van het zendsysteem in Moosbrunn en de mogelijke afbraak van de antennes een klap is voor de kortegolfgemeenschap, betekent dit niet het einde van kortegolfradio als geheel. Er blijven wereldwijd nog steeds actieve kortegolfstations die diverse programma’s uitzenden. Bovendien blijft kortegolf een belangrijke technologie in specifieke contexten, zoals noodcommunicatie, waar betrouwbaarheid en bereik van cruciaal belang zijn.

Ook is er een groeiende interesse in kortegolf onder een nieuwe generatie hobbyisten. Aangetrokken door de nostalgie en de technische uitdaging van het medium. Voor deze groep radioamateurs biedt kortegolf een unieke kans om te experimenteren met radiotechnologie. En ook om verbindingen te maken met andere enthousiastelingen over de hele wereld.

Daarnaast blijven amateur-radioverenigingen zoals de DARC zich inzetten voor het behoud en de promotie van radiotechnologieën. Hoewel de sluiting van grote commerciële zenders zoals die in Moosbrunn de rol van kortegolf verandert, blijft het medium relevant.

Knooppunt voor internationale radiocommunicatie

Het ORS-zendsysteem in Moosbrunn en de draaiantenne aan de Prügelweg blijven in herinnering als iconen van de kortegolfgeschiedenis. Bijna tien jaar lang was deze locatie een belangrijk knooppunt voor internationale radiocommunicatie. Een bron van inspiratie voor amateur-radio-enthousiastelingen over de hele wereld. Hoewel de zender nu stil is, blijft de erfenis van Moosbrunn voortleven in de herinneringen van de luisteraars. Ook aan de bijdragen die het heeft geleverd aan de wereld van radiocommunicatie.

De sluiting van de zender op 31 december 2024 is een herinnering aan de voortdurende evolutie van communicatie en technologie. Terwijl de wereld doorgaat met de overstap naar digitale platforms, blijft de unieke charme en waarde van kortegolfradio bestaan. Het medium mag dan in omvang afnemen, maar voor degenen die de kunst van radiotechnologie waarderen, zal kortegolf altijd een speciale plek behouden.

bron: DARC

Met dank aan Ronny Plovie ON6CQ